28.12.2015

KURAKLIK NEDİR? NASIL OLUŞUR? NASIL ÖNLENİR?

Global Bilgiler  /  at  15:28  /  No comments

selim şahin

kuraklık nedir


Bir bölgede nem miktarının geçici dengesizliğinden kaynaklanan su kıtlığı olarak tanımlanabilen kuraklık, doğal bir iklim olayıdır ve herhangi bir zamanda ve yerde meydana gelebilir. Kuraklık genellikle yavaş gelişir ve sıklıkla uzun bir dönemi kapsar. Kurak iklimlerin hüküm sürdüğü yerlerdeki hayvanlar ve bitkiler, nem eksikliğinden ve yüksek değişkenlikteki yağıştan dolayı olumsuz etkilenirler.

Kuraklık tabiatın gizli tehlikesi olup genellikle herhangi bir mevsim veya bir zaman diliminde yağış miktarındaki azalmadan ya da dengesizliğinden dolayı meydana gelir. Kuraklık hesaplamalarında bir bölgedeki yağış ve evapotranspirasyon (buharlaşma ve terleme) arasındaki dengenin uzun süreli ortalaması göz önünde bulundurulur. Kuraklıkta; zaman (yağış mevsiminin başlamasında gecikmeler, ürün büyüme mevsimi-yağış zamanı ilişkisi) ve yağışların tesirleri (yağış yoğunluğu, sıklığı) ile ilişkilidir. Yüksek sıcaklık, şiddetli rüzgar ve düşük nem miktarı gibi diğer değişkenler etkili olmaktadır.

Kuraklık, yalnızca fiziksel bir doğa olayı olarak görülmemeli. Kuraklığın, insan ve faaliyetlerinin su kaynaklarına olan bağımlılığı nedeniyle, toplum üzerinde çeşitli olumsuz etkileri vardır.

Uzun süreli kuru hava, nem azlığı yaratarak orman ve su kaynaklarında azalmaya neden olduğundan, ciddi çevresel, ekonomik ve sosyal sorunlar ortaya çıkar.


Kuraklık ve Çölleşme 
Kuraklık Nedir? 

-Yağışların “normal” seviyesinin altına düşmesi 
-Yağışların kaydedilen normal seviyelerinin önemli ölçüde altına düşmesi sonucu arazi ve su kaynaklarını olumsuz etkilenmesi ve hidrolojik dengede bozulmalara sebep olan doğal olay (BM Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi) 

Nasıl Tanımlanır?
  • Frekans 
  • Şiddet 
  • Süre 
  • Etki Alanı
Önemli Özellikleri
  • Başlangıç ve bitişinin belirsiz oluşu 
  • Kümülatif artması 
  • Aynı anda birden fazla kaynağa etkisi 
  • Ekonomik boyutunun yüksek olması
Kuraklığın Ekonomik Etkileri
  • Üründe Kayıp 
  • Süt ve Çiftlik Hayvanları Kaybı 
  • Kereste Üretiminde Kayıplar 
  • Balık Üretiminde Kayıplar 
  • Ulusal Büyümede Kayıp 
  • Ekonomik Gelişmede Gecikme 
  • Yiyecek üretiminde düşüş 
  • Yiyecek stoklarında azalma 
  • Finansal kaynak bulmada zorluk (Kredi riski) 
  • Nehir ve kanalların denizciliğe olan katkılarında kayıp 
  • Yeni ve ilave su kaynaklarının geliştirilmesindeki pahalılık 
  • Suyun taşınmasındaki pahalılık 
  • Çiftçi gelirlerinde kayıplar 
  • Eğlence iş alanlarında kayıplar 
  • Enerjide kaynak azalması 
  • Tarımsal üretimin direkt bağlı olduğu endüstrilerde kayıplar 
  • Üretimdeki düşüşe bağlı işsizlik 
  • Hükümetlerin vergi gelirinde kayıplar
Kuraklığın Çevresel Etkileri
  • Toprakta su ve rüzgar erozyonu 
  • Balık alanlarına zarar 
  • Bitki alanlarına zarar 
  • Suyun kalitesine etki 
  • Hayvan kalitesine etki 
  • Hayvan doğal yaşam alanlarına etki
Kuraklığın Sosyal Etkileri
  • Yiyecek kıtlığı 
  • Yoksullukta artış 
  • Göç Sosyal huzursuzluk 
  • Kırsal alanlardaki yaşam seviyesinde düşüş

Türkiye Kuraklık Haritası:
SPI Metodu
SPI metodu

SPI Metoduna göre yapılan kuraklık analizinde 2014 yılında, Doğu Akdeniz Bölümü’nde, Erzurum hariç Doğu Anadolu Bölgesinin orta ve doğusunda ve Samsun, Amasya, Tokat, Mardin, Simav, Salihli, Bolvadin, Akşehir, Ulukışla ve Anamur çevrelerinde değişen şiddetlerde meteorolojik kuraklık mevcuttur. Diğer kesimlerde normal civarı nemli şartlar mevcuttur. En kurak merkezler, Tercan, Bafra ve Ceyhan olmuştur.
Kaynak:http://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/kuraklik-analizi.aspx?d=yillik#sfB

PNI Metodu

PNI metodu
PNI Metodu’na göre yapılan kuraklık analizinde 2014 yılında, Doğu Anadolu Bölgesi’nin orta ve güney kesimlerinde ve Doğu Akdeniz Bölümü, Doğu Karadeniz Bölümü’nün iç kesimleri ile Kilis, Gaziantep, Mardin, Çermik, Zara, Arapkir, Anamur, Simav, Bozkurt, Zile, Turhal ve Merzifon çevrelerinde değişen şiddetlerde kuraklığın mevcut olduğu görülmektedir.
Kaynak:http://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/kuraklik-analizi.aspx?d=yillik#sfB
KURAKLIK STRESİ
Bitkilerde belirli bir süre içerisinde terlemeyle (transpirasyon) yitirilen suyun, çevreden alınan su miktarından fazla olması durumunda ortaya çıkar. Su miktarı azalan bitkisel dokular arasında suyun alınması için rekabet başlar. Başka bir ifadeyle bitki dokuları arasındaki su dengesi bozulur.
Stres günlük ya da uzun süreli olabilir. Stres durumunda turgor kaybı nedeniyle hücre büyümesi olumsuz olarak etkilendiğinden hücreler küçük kalırlar. Hücre büyümesindeki azalma çeper sentezini de etkiler. Protein ve klorofil olumsuz olarak etkilenirken, tohumların çimlenme yeteneklerini kaybettikleri görülür. Fotosentez ve solunum yavaşlar veya durur. Hücre büyümesindeki gerileme yaprakların küçülmesine ve fotosentez üretiminin daha da azalmasına yol açar. Yeterli miktarda suyun olmaması ksilem ve floemdeki madde iletimini olumsuz olarak etkilediğinden meyvelerin küçük kalmasına, tahıllarda ise tohumların (danelerin) dolgunlaşamamasına ve ürün kalitesinin düşmesine neden olur.
Su stresi bitkilerde enzim aktivitesi ve enzim miktarı üzerine de önemli bir etki yapar. Ayrıca Absisik asit (ABA; bitkisel bir hormon) miktarı yapraklarda 40 kat artarken kök dahil diğer organlarda bu artış daha azdır. Absisik asit stomaların kapanmasını sağlayarak suyun transpirasyonunu (terlemeyle kaybını) önler. Bitkinin tepe organlarında gelişmeyi azaltarak suyun kök sisteminde kullanılmasına, dolayısıyla kökün derinlere doğru inebilmesine ve daha fazla suya ulaşabilmesine imkan sağlar.
Kuraklığa dayanma stratejileri şunlardır:
a) Kuraklık öncesi hızlı bir olgunlaşma ve yağış sonrası üreme,
b) Su kaybını derin köklere sahip olarak geciktirme,
c) Transpirasyona karşı koruma önlemleri veya taze dokularda suyu depo etme,
d) Dokulardan su kaybına izin verme ve suyun azaldığı durumlarda büyümeye devam etme, şiddetli su kaybında ise var olmaya çalışma.
Kuraklığa bağlı olarak bitkilerde çeşitli adaptasyonlar görülür. Bunlardan bazıları;
Tüyler, gerek yapraklarda gerekse bazı gövdelerde en net olarak görülen kurakçıl karakterli oluşumlardır.
Tüylerin diğer görevlerini; bitki üzerine gelen ışınları dağıtmak veya topraktan yansıyan ışınları kırmak, sinek, böcek gibi canlıların saldırılarından bitkiyi korumak ve yaprak yüzeyinin serinletilmesine katkıda bulunmak olarak sayabiliriz.
Stomaların kapanmasının transpirasyonun azaltılması üzerine önemli bir etkisi vardır ancak, stomaların kısmen kuraklığa dayanıklı bitkilerde daha az dayanıklı bitkilere göre daha hızlı kapandığı bilinmektedir. Stomaların erken kapanmasının, toprağın kurumasına ilişkin bir tepki olduğu, yaprağın transpirasyon hızına bağlı olarak ideal su dengesinin kurulmasına yardımcı olabildiği düşünülmektedir.
Yaprak yüzeyinde mum tabakasının birikmesi ve bunun daha kalın kütikula oluşumuna yol açması epidermisten su kaybını azaltmaktadır. Bu aynı zamanda karbondioksit alımını da düşürmekte fakat yaprak fotosentezini etkilememektedir. Çünkü kütikula altındaki epidermal hücreler fotosentetik değillerdir.
Özetle, su stresi altında bitkilerde hayatta kalma ve büyüme stratejileri iki ana grup altında toplanabilir:
a. Morfolojik
b. Fizyolojik
A. MORFOLOJİK STRATEJİLER:
·         Kök sistemlerinin daha derine inmesi veya uzamasında görülen artışlar,
·         Yaprak ve gövde şekillerinde yüzey azaltıcı değişimler,
·         Yaprak alanlarının değişik ölçülerde küçülmesi, parçalanması,
·         Stoma yüzeylerinin korunması amacı ile yaprakların kıvrılması veya yuvarlanması
·         Yaprak ve gövde üzerindeki tüylerin miktarlarındaki değişimler,
·         Epidermis üzerindeki kutiküla ve mum tabakalarının kalınlığındaki artışlar
·         Stomaların daha derine gömülü olması
·         Yaprakların kaybedilmesi
·         Bazı gövdelerin fotosentetik işlev kazanması
B. FİZYOLOJİK STRATEJİLER:
·         Stomalar ile ilgili sorumluluklar
·         Fotosentez olayı ile ilgili düzenlemeler
·         Osmotik ayarlama
·         Yapraklarda koruyucu çözeltilerin ortaya çıkışları
·         Zardaki protein, yağ ve karbonhidrat miktarındaki değişmeler
·         Koruyucu bitki yüzey lipidlerinin artması
·         Depo lipidlerinin miktarındaki değişmeler
·         Su stresi proteinlerinin varlığı
KURAKLIK NASIL ÖNLENİR:
Kuraklığın önlenmesine yönelik yapılan 2013 - 2017 Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı eylem planındaki önerile kısaca aşağıdaki şekildedir.
  • Organize Sanayi Bölgeleri’nde kullanılan yer altı sularına sayaç takılarak ücret alınacak.
  • Sera gazı emisyonu azaltılacak.
  • İklim değişikliği etkileri devamlı takip edilecek.
  • Rüzgar, Jeotermal, Biyokütle ve güneş enerjisinin kullanımı teşvik edilecek.
  • İklim değişikliğine adaptasyon ve stratejileri belirlenip hayata geçirilecek.
  • ‘Tarımsal Kuraklık Yönetimi Koordinasyon Kurulu’ kurulacak.
  • Karbondioksit yakalama ve depolama projelerine önem verilecek.
  • Tarım alanında adaptasyon çalışmaları yapılacak.
  • Değerlendirilemeyen 70 milyar metreküp su potansiyelinin kullanılması sağlanacak.
  • Yatırım programında bulunan 75 adet baraj, 104 gölet ve 600 bin havza sulama inşaatı en kısa zamanda bitirilecek.
  • Çiftçiler, yağmurlama ve damla sulama sistemine geçmesi için kredi ile desteklenecek.
  • Sera gazlarını yutan orman, çayır-meralar genişletilip, iyileştirilecek.
  • Metan gazının azaltılması maksadıyla düzenli çöp depolama alanları oluşturulacak.
  • Endüstriyel ve evsel atık sularının tarım ve sanayide kullanımı teşvik edilecek.
  • Biyoenerji üretimi yaygınlaştırılacak.
  • İklim değişikliklerine adaptasyonu güçlü bitki çeşitleri geliştirilip çiftçilere kullandırılacak.
  • Tarımda yenilenebilir enerji kullanımı yaygınlaştırılacak.
  • Barajlarda enerji üretimi sulama mevsiminde yapılacak.
  • Havza bazındaki suyun doğru kullanımı için kurumlar planlama yapacak.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.