28.12.2015

Su Taşkınları

Global Bilgiler  /  at  13:47  /  No comments

Meriç Nehri Taşkını-Lüleburgaz
Su taşkını, bir bölgede toprağın belirli bir süre için tamamen veya kısmen su altında kalmasıdır. Sel ile farkı; akıntı olmaması, diğer bir deyişle suyun yer değiştirmemesidir. Su taşkınları yağışlarla oluşabileceği gibi, sel suyunun coğrafî yapı nedeniyle bir bölgede hareketsiz kalmasıyla da görülebilir.

Bir nehir/dere yatağındaki mevcut su miktarının, havzaya normalden fazla yağmur yağması veya havzada mevcut kar örtüsünün erimesinden dolayı hızla artması ve yatak çevresinde yaşayan canlılara, arazilere, mal ve mülke zarar vermesi olayına taşkın denmektedir Uzun süreli aşırı ve şiddetli yağışlardan sonra özellikle fazla eğimli ve geçirimsiz topraklarda taşkın olayı meydana gelmektedir. Ayrıca kar yağışının da yoğun olarak yağdığı havzalarda ısının birden bire artması sonucu kar örtüsünün erimesi de taşkınlara yol açabilmekte ve taşkın debilerine etkimektedir. Her iki etkenin beraber meydana gelmesi ve yan kollardaki suyun aynı anda yükselmesi en tehlikeli taşkınları oluşturmaktadır. Taşkın oluşumuna etki eden bir diğer faktör de havzada hakim olan yağış rejimleridir.

1967-1987 yılları arasında akarsularda görülen sel (taşkın) olay sayısının tüm hidrometeorolojik afetler içindeki oranı % 33 iken; 1998-2008 yılları arasında bu oran % 14'e gerilemiştir. Son yıllarda yapılan baraj sayılarındaki artışlar, dere ıslah çalışmaları ve köylerden kentlere göçler, bu şekilde nehirlerden kaynaklanan sellerde (taşkınlarda) azalmaya neden olmuştur. Buna rağmen DSİ verilerine göre 1975-2011 yılları arasında 820 adet taşkın olayı meydana gelmiş, bu taşkınlar sonucunda 660 can kaybı olmuş, 799.758 hektar tarım arazisi taşkına maruz kalmış, taşkınlar ülke ekonomisine yılda yaklaşık 150 milyon TL zarar vermiştir. Bununla beraber son yıllarda ani seller ve bunun bir sonucu olarak da şehir sellerinde önemli artışlar görülmektedir.

Taşkınlar, oluşturdukları yere göre ikiye ayrılır:

1-Deniz suyu taşkınları 
2-Akarsu taşkınları 

Taşkın ovası :
Büyük sağanaklar dan veya ani kar erimelerinden sonra hızla yükselen sular akarsu yatağını çevreleyen düz araziye taşar. Akarsu yun taşıdığı sedimentlerin toplandığı bu araziye taşkın bölgesi veya taşkın ovası denir. Genelde bir akarsu taşkın bölgesinin bir bölümünü her iki veya üç yılda bir kullanmaktadır. Baraj, bağlama ve su kuvveti tesislerinde taşkın debilerinin belirlenmesi büyük önem taşır. 

Taşkın kontrolü:
Taşkın zararlarını azaltmak veya bütünüyle önlemek için yapılan bir dizi çalışmanın bütününe verilen isimdir.Yapılı taşkın kontrol yöntemi ve yapısız taşkın kontrol yöntemi olmak üzere taşkın koruma yöntemleri ikiye ayrılmıştır.

A) Yapılı Taşkın Koruma Yöntemleri; 

-Havza koruması 
-Akarsu düzenlemesi 
-Taşkın kanalları 
-Taşkın geciktirme havuzları 
-Barajlar ve sel kapanları 
-Taşkın seddeleri 
-Taşkın duvarları

B) Yapısız Taşkın Koruma Yöntemleri:
Taşkın kontrol bölgelerinde ;
-Yapılaşmayı önlemek ve azaltmak,
-Kurtarma faaliyetlerini planlamak,
-Geçici boşaltma veya tecrit etme,
-Taşkın sigortası yaptırmak.

Taşkınların isimlendirilmesi:
-Taşkınları oluşturan sebeplere göre;  
-Yağmur 
-Kar erimesi 
-Buz yığılması 
-Buz kırılması 
-Toprak kayması 
-Baraj yıkılması 

Taşkınların meydana geliş zamanına ve tekerrü aralığına göre sınıflandırılması 
-Yıllık taşkın 
-Yaz taşkınları 
-Kış taşkınları 
-En büyük taşkın 
-Muhtemel en büyük taşkın (Afet taşkını) 

Taşkın zararları
Taşkın zararları, taşkın sularının ve bunların taşıdığı katı maddelerin can, mal ve hizmetlere doğrudan veya dolaylı olarak verdikleri zararlardır.

Bir akarsu havzasında oluşan taşkınların zararlarının sınıflandırılması:
-Meskenlerde 
-Endüstri ve üretim yerlerinde 
-Kamu hizmetlerinde 
-Kırsal alanlarda 
-Ulaşım yollarında 
-Halk üzerinde

Taşkın koruma esasları ve Planlama kademeleri:
-Taşkın kontrolü; kademeli bir çalışma sonucu gerçekleştirilir. 
-Bu kademelerin başlıcaları: 
-Proje taşkını ve bölgenin karakteristikleri belirlenir. 
-Korunacak bölge tanımlanır. 
-Uygulanabilecek yöntemler ve önlemler belirlenir. 
-Her bir koruma önleminin maliyeti ve taşkın kontrolüne etkisi ortaya konur. 
-Minimum maliyetle maksimum korumayı sağlayan çözüm belirlenir. 
-Projenin maliyet ve faydası karşılaştırılarak ekonomik olduğu gösterilir. 
-Taşkın koruma ihtiyacı ve koruma kapsamı gerekli olarak açıklanır.

Sel Ve Taşkınlardan Korunma Yolları
1- Sel baskınları ve taşkınlardan korunmak için her şeyden önce, doğal bitki örtüsünün, özellikle de ormanların korunması gerekir. Çünkü ağaçlar, yağmurun hızını keser ve yağmur sularının toprağa sızmasını sağlar. Böylece sular toprağın yüzünde birikmez ve sel oluşumuna yol açmaz. Ayrıca ağaç, gövdeleri, suyun yamaçtan aşağıya hızla akmasını önler.
2- Suyun hızını kesmek için yamaçların teraslandırılması, akarsu yataklarına setler yapılması ve göletler oluşturulması sel baskınlarının yol açacağı zararları büyük ölçüde azaltır.
3- Yerleşim yerleri sel bölgelerinin dışına çıkartılmalıdır.
4- Akarsu yatakları temizlenmeli ve genişletilmelidir.

5- Akarsular barajlarla ve bentlerle kontrol altına alınmalıdır.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.