1.01.2016

AKÇAAĞAÇLAR (ACER L.)

Global Bilgiler  /  at  23:24  /  No comments

Aile: Akçaağaçgiller (Aceraceae)
Doğal yayılışları, kullanım alanları:
Akçaağaçlar, kışın yaprağını döken boylu ağaç, bazıları küçük ağaç halindeki odunsu bitkilerdir. Sürgünlerde karşılıklı olarak yer alan tomurcuklar ya çok sayıda kiremit gibi dizilen, ya da dışarıdan görülen iki pul ile örtülmüştür. Uzun saplı yapraklar sade, loblu veya tüysüdür. Bazılarının yaprakları koparıldığında süt çıkar. Akçaağaçların çoğunun odunları ağır, beyaz ve serttir. Odunu tornacılık, mobilya sanayinde ve alet yapımında kullanılır. Park ve bahçeler için akçaağaçlar özel bir yer taşır. Kuzey Amerika, Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’da tropik bölgeler dışında 100‟ün üzerinde türü yayılır. Türkiye’de 9 türü, 19 taksonu doğal olarak yetişir. Bunu yanında, bazı bilim adamları Acer pseudoplatanus türünü de Türkiye’de doğal olarak kabul ediyor. Taç formu, gövde, kabukları, yaprak ve meyve özellikleri nedeniyle peyzaj düzenlemelerinin ve kent ağaçlandırmalarının en önemli ağaçlarıdır.
Ova Akçaağacı (Acer campestre L.):
20-25 m boy yapabilen bir orman ağacıdır. 3-5 loblu yapraklar, 5-10 cm boyundadır. Yaprak sapı, 1.5-6.2 cm boyunda olup koparılınca süt kıvamında bir sıvı çıkar. Anadolu’nun kuzeyinin tamamında, Marmara bölgesi dahil olmak üzere 2100 metreye kadar yayılır. Güneye inmez. Değerli oduna sahip önemli bir orman ağacıdır. Özel bir toprak isteği yoktur ve fakir topraklarda yetişebilir. Yayılış alanında ormancılık açısından üzerinde durulması gereken bir türdür. Türkiye’de A. campestre L. subsp. campestre ve A. campestre L. subsp. leiocarpum (Opiz) Pax adlı iki taksonu doğal olarak bulunur.
Doğu Karadeniz Akçaağacı (Acer cappadocium Gledt.)
20-25 m boylanabilen bir ağaçtır. 5-7 loblu yaprakların boyları 8-14 cm yaprak sapları 3-12 cm uzunluğundadır. Yaprak sapı koparılınca süt kıvamında bir sıvı çıkar. Ülkemizde Kuzeydoğu Anadolu’da 400-1600 metreler arasında yayılır. Asit nitelikli topraklara sahip, nemli-ılıman bölge ağacıdır. Gölgeye dayanıklılığı fazladır. Türkiye’de A. cappadocicum Gledt. var. cappadocicum. ve A. cappadocicum Gledt. var. stenocarpum Yalt. adlı iki taksonu doğal olarak bulunur.
Tortum Akçaağacı (Acer divergens Pax.):
Sadece Erzurum ve Artvin dolaylarında yayılan çalı ya da küçük bir ağaçtır. Yaprak sapı 2-3.4 cm uzunlukta olup, koparılınca süt kıvamında bir sıvı çıkar. Yapraklar 3-5 loblu, 3-5 cm enindedir. Karasal iklimin egemen olduğu, yaz kuraklığının kuvvetli hissedildiği, alkalin topraklarda 400-1500 metre arasında yetişir. Ele alınırsa yöre için önemli bir tür olabilir. Bu tür Kuzeydoğu Anadolu’ya has endemiktir. Bu durum onun önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Türkiye’de A. divergens Pax. var. divergens. ve A. divergens Pax. var. trilobum Yalt. adlı iki taksonu doğal olarak bulunur.
Türkmen Akçaağacı (Acer hyrcanum F. et Mey. A. tauricum Hort.):
Türkmen akçaaağacı (Toros akçaağacı), 20-30 m boylanan, önemli bir orman ağacıdır. Maraş'tan başlamak üzere Anadolu’nun batısının ve kuzeyinin tamamında 600-2100 metre arasında yayılır. Güney Doğu Anadolu’da bulunmaz. Yaprakları 5 loblu ve boyu 5-11 cm olup, yaprak sapı 2-10 cm uzunluğundadır, koparıldığı zaman süt çıkmaz. Yayılış alanında çok fazla tahribata uğramasına karşın önemli ve üzerinde durulması gereken bir orman ağacıdır. Türkiye’de A. hyrcanum F. et Mey. subsp. hyrcanu, A. hyrcanum F. et Mey. subsp. tauricolum (Boiss. Et Bal.) Yalt., A. hyrcanum F. et Mey. subsp. keckianum (Pax.) Yalt. Ve A. hyrcanum F. et Mey. subsp. sphaerocaryum Yalt. adlı dört taksonu doğal olarak bulunur.
Akşimşir (Acer monspessulanum L.):
Akşimşir, 15 m boya ulaşabilen yuvarlak tepeli bir orman ağacıdır. Yaprakları; üç loblu, nadiren 5 loblu ve 1-6 cm boyundadır. Yaprak sapı 2-10 cm uzunlukta olup koparılınca süt çıkmaz. Dünyada Akdeniz çevresi, Kafkasya, Iran, Türkmenistan’da yayılır. Ülkemizde birçok orman mıntıkasında bulunmasına karşın özellikle Batı, Güney, Güney Doğu ve Doğu Anadolu’nun güneyinde yaygın olarak 800-2000 metre arasında yayılır. Soğuk ve kuraklığa çok dayanıklı bir ağaçtır. Toprak isteği sınırlıdır. Ardıç ormanlarının karışımına giren en önemli yapraklı ağaç türüdür. Yayılış alanında aşırı toprak koşullarında görülür. Derine giden kazık kök sistemi oluşturur. Özellikle taşlık kayalık kalker ana kayaya sahip alanlarda yetişir. Tepe formu, yaprak ve meyve yapısı, gövde rengi, sonbaharda kıpkırmızı ya da sarı olan yaprakları ile peyzaj düzenlemelerinin en önemli ağaçlarındandır. Odunu son derece değerlidir. şimşir adının almasının ana nedeni; geçmişte İç, Doğu ve Güney Anadolu’nun kaşık gereksiniminin tamamının bu ağaçtan imal edilmesidir. Bunun yanında; saban ökçesi, ağızlık ve tarak yapımında kullanılmıştır. Yayılış alanında çok yoğun tahribata uğramış, varlığı azalmış, insanların ulaşamadığı alanlara sıkışmıştır. Türkiye’de, A. monspessulanun L. subsp. monspessulanum, A. monspessulanun L. subsp. microphyllum (Boiss.) Borrn., A. monspessulanun L. subsp. ibericum (Bieb). Yalt, A. monspessulanun L. subsp. cinerances (Boiss). Yalt ve A. monspessulanun L. subsp. oksalianum Yalt. adlı beş taksonu doğal olarak bulunur.
Toros Akçaağacı (Acer orientale L. Acer sempervirens L.):
Toros akçaağacı (doğu akçaağacı, şimşir), 10-12 m boya ulaşabilen küçük ağaçlardır (Resim 3.1.6). 100-1400 metre arasında sadece Batı Akdeniz’de yayılan sıcaklık ve yaz kuraklığına çok dayanıklı bir ağaçtır. Yaprak 3 loblu, 1.0-3.5 cm boyundadır. Yaprak sapı çok kısa 1,5 mm’den kısa olup koparıldığı zaman süt çıkmaz. A. monspessulanum'a benzer amaçlarla kullanılmıştır.
Çınar Yapraklı Akçaağaç (Acer platanoides L.):
30 metreye kadar boylanan, 1 metrenin üzerinde çapa ulaşabilen, sık dallı, yuvarlak tepeli orman ağacıdır. 5 loblu yapraklar 6-13 cm boyunda olup yaprak sapları 6-20 cm uzunluktadır. Yaprak sapı koparılınca süt kıvamında bir sıvı çıkar. Ülkemizde Güney doğu bölümü hariç ülkemizin tamamında 500-2400 metreler arasında yayılan önemli bir orman ağacı, aynı zamanda bahçe mimarisi türümüzdür. Karasal iklim bölgelerinde ve düşük kotlarda daha çok dere kenarlarında gözükür. Fazla kuraklığa dayanmaz.
Dağ Akçaağacı (Acer pseudoplatanus L.):
40 m boylanabilen 3 m çapa ulaşan dolgun ve düzgün gövdeli, yuvarlak tepeli bir orman ağacıdır. Yapraklar 8-18 cm boyunda 5 lobludur. Yaprak sapları 5-15 cm uzunluktadır. Derine giden kazık kök sistemine sahiptir. Derin topraklı, nemli iklime sahip alanlarda yayılır. Kerestesi değerli çok kıymetli bir orman ağacıdır. Birçok kültür formu vardır bu nedenle de dünyada yaygın olarak bahçe mimarisinde kullanılır. Ülkemizde, Trakya’nın Karadeniz kıyı ormanlarında 1000 metre civarında yayılır. Orta Avrupa’da ise 1800 metreye kadar çıkar. Bu türün Türkiye’de doğal olmadığını ancak yapay yolla geldiği belirtilmektedir. Karadeniz bölgemizde ağaçlandırma çalışmalarında kullanılacak en önemli yapraklı türlerden birisidir. Gençliğinde çok hızlı büyür. Geç donlara hassastır.
Tatar Akçaağacı (Acer tataricum L.):
10 m boya ulaşabilen ağaçtır. Oval veya yürek biçimindeki yapraklar lobsuz, basit ya da yandan iki hafif lobu vardır. Yapraklar; 5-10 cm uzunluğunda, 3-6 cm genişliğinde olup, yaprak sapları 3-6 cm uzunluğundadır. Yaprak sapı koparılınca süt çıkmaz. Yapraklar güz aylarında canlı kırmızı renk alır ve meyveler olgunlaşmaya başladığı dönemde kızarır. Bu özelliğinden dolayı kuzey yarım kürede bahçe düzenlemelerinde yaygın alarak kullanılır. Türkiye’de Marmara bölgesi, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgesi, İç Anadolu’nun kuzeyi ve batısı, İç Ege ve Antalya’nın Cevizli, Akseki ilçeleri civarında 500-1700 metre arasında yayılır. Antalya yöresinde “su şimşiri” adı verilir. Yayılış alanı içerisinde bozkır sınırına kadar sokulmasına karşın, karasal iklimin nispeten nemli yerlerinde bulunur.
Karadeniz Akçaağacı (Acer trautvetteri Medw.):

20-25 m boylanan, 100 cm çap yapan bir orman ağacıdır. Yürek biçiminde yapraklar 5 parçalı, derin loblu olup boyları 10-15 cm’dir. Yaprak sapı 5-17 cm uzunluktadır. Yaprak sapı koparılınca süt çıkmaz. Ülkemizde Kuzey Anadolu ormanlarında, Istranca Dağlarından, doğuda Artvin ormanlarına kadar, 100-2100 metreler arasında devamlı bir yayılışı vardır. Simav, türün güneye en fazla sokulduğu yerdir. Kurak iklim koşullarından kaçınır. Soğuğa oldukça dayanıklıdır. Bu bölgede yapılacak göknar ve ladin ormanlarının karışımına sokulmasında, toprak ıslahı açısından fayda vardır.

Share
Posted in: , , , Posted on: 1.01.2016

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.