1.01.2016

ANDIZLAR (ARCEUTHOS Ant. Et.Cotschy.)

Global Bilgiler  /  at  22:23  /  No comments

Aile: Servigiller (Cupressaceae)
Doğal yayılışları, kullanım alanları:
Andızların günümüzde yaşayan tek bir türü vardır. Adı andız [Arceuthos drupacea (Labill) Ant. Et.Cotschy.] olan bu tür birçok bitki bilimciler tarafından ardıcın bir türü (Juniperus drupaceae Lab.) olarak kabul edilmekte ise de kozalak yapısı ile ardıçlardan ayrılır. Birçok özellikleri ardıca benzeyen andız; tohumlarının serbest olmaması, tomurcuklarının pullarla örtülmüş olması ile ardıçlardan farklıdır.

Andız (Arceuthos drupacea)
Andız; 25 m boya, 100 cm çapa ulaşabilen uzun ömürlü bir orman ağacıdır. Gövde düzgün, kabuk, boyuna lifli ve kırmızımtırak kahve veya kahverengidir. Dallar yukarı doğru bazı bireyler ise tamamen piramidal görünümlüdür. Erkek bireyler daha düzgün gövde yaparlar ve daha fazla boylanırlar. Yumurta Şeklindeki tomurcukları sivri pullarla örtülmüştür. Boyları 1,0–2,5 cm olan geniş iğne biçimindeki yaprakların uçları sivri ve batıcıdır. Üst yüzeylerinde belirgin iki beyaz stoma bandı bulunur.

Andız dünya üzerinde yalnızca; Türkiye, Suriye, Lübnan ve Yunanistan gibi Akdeniz ülkelerinde doğal olarak yetişir. Bu genel yayılış alanı içerisinde Türkiye’nin Doğu ve Orta Akdeniz bölgesinin dağlık kesimlerinde 600 m ile 1750 m arasında önemli yayılışa sahiptir. Türkiye’deki yayılış alanında yer yer saf meşcereler oluşturmasına rağmen, genelde ardıç (Juniperus L.) türleri, sedir (katran) (Cedrus libani A. Rich.), karaçam (akçam) (Pinus nigra Arnold.), kızılçam (Pinus brutia Henry.), göknar (Abies cilicica Carr.), meşe (Quercus L.) ve maki türleri ile karışık ormanlar oluşturur.

Türkiye’de andız, Maraş-Ahırdağı ve Osmaniye Amanos dağlarından başlayarak, Antalya hizasına kadar, yaklaşık 500 km boyunca yayılır. Andızın Teke Yöresindeki yayılışı, birbirinden kopuk küçük bükler ve topluluklar halinde veya diğer türlerle münferit olarak karışmış halde bulunur. Yoğun otlatma, yanlış yararlanma yöntemleri ve silvikültürel uygulamalar nedeni ile alanı daralmıştır. Teke Yöresinde yayılış gösteren; kızılçam, karaçam (akçam), sedir (katran) ve göknarın yüksek rekabet gücü nedeniyle, daha çok düşük bonitetlerde, ulaşılması güç alanlarda ve diğer türler üzerinde yoğun insan baskısı olan yaylak ve köylere yakın yerlerde ise insan kökenli olarak bulunmaktadır.

Andız yayılış alanlarını Akdeniz orman ekosisteminin bir parçası olarak görmek mümkündür. Bu alanda; uzun süren yaz kuraklığı, yüksek eğim, olumsuz toprak özellikleri, geç don ve yoğun keçi otlatması; çevreyi sınırlayıcı etkenlerdir. Adana (Pozantı, Tekir, Gülek, Kızıldağ vb.) yaylalarında 1750 metreye kadar çıkar. Anamur’da ise 600 m‟ ye kadar kızılçam ormanlarının içerisine sokulur. Andız, 600 m yüksekliğe kadar

inmesine karşın 1000 m ile 1600 m arasında daha yaygındır. Yani esas yayılışını Akdeniz dağ bölümü ekolojik zonunda gerçekleştirir. Akdeniz ardı ekolojik bölgeye ise genelde sarkmaz. Bu bölgede deniz etkisinin ulaşamadığı kışın Şiddetli don görülen kapalı havzalarda ise hiç bulunmaz.

Andız odununun yapısı sade ve homojendir. Odununda belirgin bir koku bulunmaktadır. Öz odunlarının çoğunluğu kırmızı kahverengidir. Dirençleri orta derecelidir ve şok etkilere yüksek direnç gösterirler. Odunlarının çalışması çok azdır. Özellikle öz odunları mantar ve böceklere karşı büyük bir dayanıklılık gösterir. Toros Türkmenleri andız odununun kendine has kokusu, bu kokunun haşaratı önlemesi, kumaşlara hoş bir koku vermesi, dayanıklılığı, çalışmaması ve uzun yıllar bozulmayan rengi nedeniyle çeyiz sandığı yapımında ve iç ortam mobilyasında kullanmaktadır.

Batılılar, 1547 yılından bu yana andızların üstün dekoratif özelliğe sahip olduğunu görüp, ülkemiz andız ormanlarını tarayarak kültür formlarını götürmüş, bahçelerini onlarla süslemişlerdir. Türkiye park bahçelerinde neredeyse hiç andız ağacı olmadığı gibi, bugüne kadar gerçekleştirilmiş hiçbir plantasyon sahası veya gençleştirme alanı da yoktur.

Türkmen kültüründe andızlar çok önemli yere sahiptir. Yöre halkı yüzyıllardır, kozalakların etli kısımlarından pekmez imal etmekte ve tohumları çam fıstığı yerine besin olarak tüketilmekte, sedir (katran) ve pekmezini ise tıbbi amaçlarla kullanmaktadır.


Andızlar; sık ibre yapısı, besi değeri yüksek ve yıl boyunca sürekli bulunabilir kozalakları nedeniyle, yabanıl hayvanlara çok iyi barınma ve beslenme ortamları oluştururlar. Yine, çeşitli organları toprak üzerinde yavaş ayrışan ölü tabaka oluşturarak, toprakta canlı etkinliğinin devamını sağlarlar. Bu özellikleri ile de aşırı yetişme ortamlarında biyolojik çeşitlilikte önemli işlevler görürler.

Share
Posted in: , , , Posted on: 1.01.2016

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.