5.01.2016

El-Nino (El Niño)

Global Bilgiler  /  at  14:50  /  No comments

El Niño=Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı

Global Bilgiler
El Niño terimi, yüzyıllardan beri yerli halk tarafından, ekvatoral batı Pasifik Okyanusu’ndan doğuya akan sıcak yüzey sularının kıyısal Humbolt Akıntısı’nın besince zengin soğuk sularının yerine geçmesi sonucunda, her 2-5 yılda bir Güney Amerika’nın batı kıyılarında okyanus akıntılarının yönünde ve yüzey sularının sıcaklığında gözlenen ani değişikliği açıklamak için kullanılmaktadır. 1990’lı yıllarda oluşanlar bir yana, El Niño’nun etkileri genel olarak 1-2 yıl sürmektedir. Bu dönemlerde, tropikal doğu Pasifik Okyanusu’nda ve Peru kıyısı boyunca, alize rüzgarları zayıflar ve deniz yüzeyi sıcaklığı yaklaşık 4-5 C° kadar yükselir. Bu sıcak sular besin açısından fakir ve yerli türler için olağandışı olduğu için, El Niño olayları Güney Amerika’nın Pasifik kıyısındaki balıkçılık etkinliklerinde, özellikle hamsi üretiminde ve öteki deniz canlılarının nüfusunda çok büyük azalmalara neden olmaktadır.
Global Bilgiler
Tropikal orta ve doğu Pasifik ikliminde, a) normal (La Niña) ve b) El Niño koşulları
arasında gözlenen farklar (Türkeş, 1997b: Dickinson ve arkadaşları 1996’ya göre yeniden çizilmiştir).

Walker dolaşımı, El Niño devrelerinde normal akışının tersine çalışır: Tropikal batı Pasifik’ten batılı rüzgarlar ve deniz akıntıları ile taşınan sıcak yüzey suyu, doğu Pasifik bölgesinde deniz yüzeyi sıcaklığını arttırır; termoklin tabakasının eğimi azalır ve besince zengin dip suları yüzeye çıkamaz; orta ve doğu Pasifik’te etkili yağışlara neden olan yükselici hava hareketleri artar.

Güneyli Salınım (SO) ise, tropikal Pasifik Okyanusu üzerinde gözlenen geniş alanlı bir atmosferik basınç oynamasıdır. Bu olay, Endonezya alçak basınç ve güneydoğu Pasifik yüksek basınç alanları arasında hava kütlesi değişimi ile karakterize edilir. Güneyli salınımın oluşma zamanı değişken olmakla birlikte, ortalaması yaklaşık 2.5 yıldır. Basınçtaki değişiklik, rüzgar şiddeti, okyanus akıntıları, deniz yüzeyi sıcaklıkları ve yağış olaylarındaki dalgalanmalar ile yakından ilişkilidir.

SO, atmosfer dolaşımı paternleri ile yüzey ve derin okyanus koşulları arasındaki bağlantıların en iyi belgelenenlerinden biridir. Bugünkü bilgilerimizle, deniz yüzeyi sıcaklığı anomalisi oluşumlarının, atmosfer dolaşımı tiplerinin kesintiye uğraması ile uyumlu olduğunu ve yüksek atmosfer Rossby dalgası konumlarının bu anomalilere karşı çok duyarlı gözüktüğünü söyleyebiliriz.

Güneyli Salınım ve sıcak El Niño suları, ENSO (El Niño-Güneyli Salınım) olarak nitelendirilen aynı iklim olayının bir parçasıdır. ENSO olayları, normal ya da soğuk (La Niña) koşullarda yüksek basıncın güneydoğu Pasifik üzerinde ve alçak basıncın Endonezya üzerinde yerleşmesi (Şekil. 1a) ve El Niño koşullarında Endonezya alçak basıncına bağlı yükselici hareketlerin orta Pasifik’e kayması (Şekil. 1b) ile tanınmaktadır. Normal ve El Niño koşullarındaki basınç dağılışı, bölgesel ortalama sıcaklık ve yağış koşullarındaki değişiklikleri yönlendirerek, rüzgar ve okyanus dalgalanmalarının değişimi ile sonuçlanmaktadır. Hava olaylarının kaydedilmeye  başlandığı 1877 yılından beri, El Niño (sıcak olaylar) her 2-5 yılda oluşmuştur. Ancak son 20-30 yılda El Niño, La Niña’ya (normal ya da soğuk olaylara) göre daha sık oluşmuştur (Şekil. 2). Bu dönemde, ekvatoral orta Pasifik’teki deniz suyu sıcaklıkları, önceki on yıllara göre önemli ölçüde yüksek olma eğilimi göstermiştir. Endonezya ve kuzeydoğu Avustralya gibi, kurak koşulların genellikle El Niño devreleri ile aynı zamanda oluştuğu kara alanlarındaki yağışlar, normalin altında gerçekleşmiştir. Son yıllardaki ENSO davranışları ve özellikle 1990’da başlayan ve 1998’de sona eren en uzun süreli El Niño olayları, geçen 125 yıl ile karşılaştırıldığında olağandışı olarak değerlendirilmektedir.

Tropikal orta ve doğu Pasifik Okyanusu’ndaki yaygın El Niño ısınmasının etkileri, küreseldir. Ekvador, Peru, Küba ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’nin güneyindeki şiddetli yağışlar ve taşkın olayları, çoğunlukla kuvvetli El Niño yıllarında oluşur. Avustralya, Endonezya, Filipinler ve Güney Afrika’daki kuraklıklar ve çalılıkorman yangınları da, El Niño’nun izlerini taşır. 1982-1983 El Niño olayı, tarihsel kayıtlara göre ekonomik etkisi en büyük olan ENSO olayıdır. Bu dönemde, dünya
üzerindeki kasırgalardan, şiddetli yağışlardan ve taşkınlardan, şiddetli ve yaygın kuraklıklardan, yangınlardan ve tarımsal ürün kayıplarından kaynaklanan parasal kayıp, yaklaşık 8 milyar ABD $ olarak öngörülmüştür. Ayrıca bu dönemde oluşan doğal afetler ve onlara bağlı hastalıklar ve salgınlar sonucunda, yaklaşık 2000 insan ölmüştür. 1990’lı yıllarda (1990-1998) oluşan sıcak olayların ve özellikle 1997-1998 şiddetli El Niño’sunun da, en az 1982-1983 olayı kadar can ve mal kayıplarına ve ekolojik yıkımlara neden olduğu öngörülmektedir.

El Niño-Güneyli Salınım, etkileri açısından küresel bir olay olarak kabul edilmekle birlikte, onun Avrupa’daki hava olayları ve iklim üzerindeki etkisi, güney yarımkürenin tropikal iklim kuşağındaki kadar etkili ve belirgin değildir.

KAYNAKLAR VE KONUYLA İLGİLİ ÖTEKİ YAYINLAR
• Dickinson, R. E., Meleshko, V., Randall, D., Sarachik, E., Silva-Dias, P.
and Slingo, A. 1996. ‘Climate Pocesses’ in Climate Change 1995: The Science of
Climate Change. Intergovernmental Panel on Climate Change, WMO/UNEP.
Cambridge University Press, 193-227.
• Emery, W. J. and Hamilton, K. 1985. ‘Atmospheric forcing of interannual
variability in the northeast Pacific Ocean: Connections with El Niño’, J. Geophys. Res.,
90, 857-868.
• Fraedrich, K. 1990. ‘European grosswetter during the warm and cold
extremes of the El Niño/-Southern Oscillation’, Int. J. Climatol., 10, 21-31.
• Fraedrich, K. and Müller, K. 1992. ‘Climate anomalies in Europe
associated with ENSO extremes’, Int. J. Climatol., 12, 25-31.
• Kiladis, G. N. and Diaz, H. F. 1989. ‘Global climatic anomalies associated
with extremes in the Southern Oscillation’, J. Climate, 2, 1069-1090.
• Nicholls, N., Gruza, G.V., Jouzel, J., Karl, T.R.., Ogallo, L.A. and Parker,
D.E. 1996. ‘Observed Climate Variability and Change’ in Climate Change 1995: The
Science of Climate Change. IPCC, WMO/UNEP. Cambridge University Press, 133-192.
• Türkeş, M. 1997a. ‘Türkiye’deki El Niño yağmurları’, TÜBİTAK Bilim ve
Teknik Dergisi, 360, 91-93, Ankara.
• Türkeş, M. 1997b. ‘El Niño: Etkileri açısından küresel bir okyanusatmosfer
olayı’, Lodos, 17, 6-8, Ankara.
• Türkeş, M. 1998a. ‘Influence of geopotential heights, cyclone frequency
and Southern Oscillation on rainfall variations in Turkey’, Int. J. Climatol, 18, 649-
680.
• Türkeş, M. 1998b. ‘El Niño’nun Türkiye ve Avrupa iklimi üzerinde
gözlenen etkileri’, TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, 363, 56, Ankara.
• Türkeş, M. 1998c. ‘El Niño-Güneyli Salınım Ekstremleri ve Türkiye’deki
Yağış Anomalileri ile İlişkisi’, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nce
düzenlenen 23 Mart (1998) Dünya Meteoroloji Günü Kutlamaları’nda bildiri olarak
sunulmuştur, Ankara.
Doç. Dr. Murat Türkeş, Utku M. Sümer, Gönül Kılıç

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.