24.01.2016

Odun dışı orman ürünleri üretimi amaçlı ağaçlandırmalar

Global Bilgiler  /  at  01:12  /  No comments

Ormanlardan odun yanında, odun dışı orman ürünleri üretimi dünyada ve ülkemizde gittikçe daha önemli bir yer tutmaktadır (Mukerji 1997). Bu nedenle çok amaçlı ağaçlandırmalara yönelim de artan bir seyir izlemektedir. Türkiye odun dışı orman ürünleri üretimi açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Üç önemli fitocağrafik bölgenin (Euro-sibirian, Mediterranean ve Irano-Turanien) kesişim alanında bulunan ülkemizde 10 000’i aşkın otsu ve odunsu bitki türü bulunmakta, bu bitki türlerinden birçoğundan odun ürünü yanında çok değerli odun dışı orman ürünleri de üretilebilmektedir. Hatta ülkemizle birlikte Portekiz, Fas ve Iran gibi ülkelerde odun dışı orman ürünleri üretiminden önemli düzeyde gelir sağlanabilmektedirler (Boydak ve Doğru 1997, Boydak ve Koç 2002).

Her tür ve ürünün özelliğine bağlı olarak, ıslah edilmiş materyalle tekniğine uygun üretim sistemlerinin kurulması ile odun dışı orman ürünlerinin nitelik ve niceliğini büyük çapta artırmak olanaklıdır.

Odun dışı orman ürünleri üretiminde yaklaşımlar

Odun dışı ürün veren odunsu türleri generatif (tohumla) veya vejetatif (çelik, doku kültürü, yaprak çeliği vb.) yollarla üretmek mümkündür (Bölüm 7). Her türe uygun bir ıslah stratejisi ile (seleksiyon-seçinim, melezleme, klonal üretme, tohum bahçesi kurma gibi) odun dışı orman ürünlerinin nitelik ve niceliği artırılabilir. Orman ekosistemlerinde yer alan, ancak odunsu olmayan birçok bitki de değerli ürünlere sahiptir. Bunların kültüre alınarak yetiştirilmeleri ve doğanın tahrip edilmemesi gerekir.  Ancak bugün ülkemizde çok sayıda soğanlı ve yumrulu bitki (örneğin orkideler, siklamen gibi), yasa dışı yollarla doğadan sökülmekte yurt içi veya yurt dışı ticarete konu olmaktadır. Türkiye’nin doğası bu yolla büyük çapta tahrip edilmiştir. Bu bitkilerin kültür yöntemleri köylümüze ve diğer üreticilere öğretilerek, tarım alanlarında veya seralarda üretilmeleri gerçekleştirilebilir. Kamu arazilerinin makul bir kısmında da üretim yapılabilir. Asıl amaç ıslah edilmiş materyalle, köylü veya diğer özel teşebbüsün arazilerinde kitle halinde üretimlerin yapılmasıdır. Bu yaklaşım gelirde süreklilik sağlayacaktır.

Türkiye’de üretilen bazı odun dışı orman ürünleri

Odun dışı orman ürünleri çiçek, tohum, meyve, yaprak, kabuk gibi bitkinin organ veya kısımları ile sakız, reçine ve sığla yağı gibi bitkinin içsel üretimleri olabilmektedir. Diğer yandan süsleme amaçlı kullanılan odun dışı orman ürünlerinin sürdürülebilir yönetimi son yıllarda önem kazanmaktadır (Ok ve Ark. 2014). Ülkemizde elde edilen bazı odun dışı orman ürünleri ve elde edildikleri bitkiler bir tabloda toplanmıştır. Tabloda ağaç ve ağaçlıklar yanında, orman ekosistemlerindeki diğer bazı bitkiler de (örneğin kekik ve adaçayı gibi) açıklanmıştır. Belirtilenler çok sayıdaki türler içinden seçilen bazı örneklerdir.

Yurt dışından iki örnek olarak kauçuk elde edilen Hevea brasiliensis, şişe mantarı sağlanan Quercus suber belirtilebilir.

Ülkemizde geçmişte meşe ormanlarından dallar (cilo) toplanarak hayvanların beslenmesi ve yakacak faydalanması için kullanılmıştır. Ancak birçok yerde  meşe baltalıkları otlatma nedeniyle büyüyememiştir. Bu nedenle kışın ısınmak için meşe kökleri sökülerek yakılmış, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri’nde meşe ormanları büyük çapta tahrip olmuştur. Yaprak faydalanmasının düzene sokulması, örneğin bu amaçla kullanılacak ormanların, bir düzen içinde yönetim planları ile işletilmesi gerekir.

Odun dışı orman ürünlerinin önemi gittikçe artmaktadır. Bu nedenle odun dışı orman ürünlerini de gözeten çok amaçlı ağaçlandırmaların oranı gittikçe artacaktır. Yukarıda belirtildiği gibi, odun dışı orman ürünlerine sahip türlerin fidanları generatif veya vejetatif yolla üretilebilir. Üretim alanlarına kapta yetiştirilmiş fidanlar dikilebilir. Doğrudan çelik dikimleri de yapılabilir. Belirtilen türlerin üretim yöntemleri kırsal kesimdeki veya diğer üreticilere öğretilmeli ve üretimleri özendirilmelidir. Dikim aralıkları türlere göre büyük değişiklikler gösterir. Orman köylerinin bitişiğindeki bazı alanlarda sosyal ormancılık amacına yönelik olarak köy çevresindeki alanlarda aşılamalar veya dikimler yapılması, köylünün ekonomik durumuna katkı yapacaktır.

Tablo: Türkiye’de üretilen bazı odun dışı orman ürünleri

Yemlik yaprak: Meşe türleri, dut türleri, söğüt ve kavak türleri
Ayı üzümü (Vaccinium )
Çam fıstığı: Fıstıkçamı (Pinus pinea)
Melhem, mahalep (Prunus mahaleb)
Tanen (kabuk): Palamut meşesi (Quercus aegilops)
Kuşburnu (Rosa canina)
Reçine: Kızılçam (Pinus brutia)
Böğürtlen (Ruhus)
Sığla yağı: Doğu sığlası (Liquidambar orientalis)
Karayemiş (Prunus laurocerasus)
Keçi boynuzu (Ceretonia sliqua)
Kızılcık  (Cornus sp.)
Ceviz (Juglans regia)
Kocayemiş ((Arbutus unedo)
Badem (Prunus amygdalus)
Bağdat hurması (Phocnix dactylifera) (yabancı tür)
Kiraz (Prunus sp.)
Sakız: Sakız ağacı (Pistacia lentiscus)
Fındık (Corylus avellana)
Defne yağı: Defne (Laurus nobilis)
Kestane  (Castanea sativa)
Gebere:
Alıç (Crataegus manogyna, C. aronia)
Boya: sumak (Rhus cotinus)
İğde (Eleagnus angustifolia)
Kekik (Tymus sp.)
Dut (Morus alba)
Adaçayı (Salvia sp.),
Karadut (Morus nigra)
Soğanlı bitkiler; salep (Orchis sp.)
Çitlenbik (Celtis tornefortii, C. australis)
Çiçek (tıbbi bitki): Ihlamur (Tilia sp.)
Zeytin  (Olea europea)
Aromatik ürün: Defne (Laurus nobilis)
Armut  (Pyrus)
Estetik-soğanlı bitki: Siklamen
Mersin (Myrtus communis)
Nektar arılar için (Robinia pseudoacacia)
Aromatik yağlar (Eucalyptusssp. Yaprakları, Laurus nobilis yaprakları)
Yılbaşı ağacı (Abies nordmanniana)
Bitki özü (Liquidambar orientalis yağları)
Kabuk-mantar (Quercus suber)
Mantar (Depisih kültür mantarı)
Kabuk-tanen (Quercus aepilops)

Bal üretimi için çiçekleri öne çıkan türler: Yalancı akasya (Robinia pseudoacacia), geven (Astrogalus), kestane (Castanea vesca), orman gülü  Rhododendron sp.)



Share
Posted in: , , Posted on: 24.01.2016

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.