5.01.2016

Organik Ana Materyal (Kümüloz Materyal)

Global Bilgiler  /  at  15:39  /  No comments

Bitki gelişmesinin fazla olduğu fakat su veya düşük ısı derecesi sebebiyle ayrışmanın yavaş bulunduğu yerlerde kısmen ayrışmış organik madde birikmeye başlar. Bu gibi birikintilerin oluşumu belli bir iklim bölgesiyle ilgili değildir. Yani koşulların uygun olduğu her yerde meydana gelebilirler. Organik madde yataklarına Avrupa, Asya, Afrika ve Amerika‘da rastlanmaktadır. Bununla beraber denilebilir ki, bu gibi yataklar kuzey enlemlerinde ki Norveç, İsveç, İrlanda, İskoçya, Kuzey Almanya, Rusya ve Hollanda’da güneydeki ülkelerden daha geniş yerleri kaplar. Tundra bölgesinde organik yataklara sık sık tesadüf edilir ve geniş yerleri örter. Fiziksel ve kimyasal yapılarındaki farklar ve bulundukları ortama bağlı kalarak bu maddelere çok çeşitli isimler verilmiştir. Memleketimizde bu gibi oluşuklar turba adı ile tanınmaktadır. Organik madde yatakları ve turbiyeler şu iki durumda oluşmaktadır:
Bunlardan biri fazla su karşısındaki birikmedir (Şekil 3). Bataklıklar, durgun sular ve taban suyunun yüzeye çok yakın olduğu çayırlık alanlar organik maddenin birikmesine uygun koşullar taşırlar. Bu gibi yerlerde büyüyen bitkilerin binlerce nesli büyüdükleri suyun içine düşer, canlılıklarını kaybederler ve su ile örtülürler. Su, bunların hava ile olan ilişkilerini keser ve çabuk oksitlenmelerine engel olarak bunların kısmen muhafazalarını sağlar. Ayrışma daha çok mantarlar, anaerobik bakteriler, algler ve mikroskobik su canlıları tarafından yapılır. Bunlar organik dokuları parçalar, bazı gazları serbest hale geçirirler ve böylece humus sentezine yardım ederler. Bu işlem devam ettikçe organik kitle kahverengi, hatta siyah bir renk alır. Eğer bu ayrışma işlemi fazla ilerlerse organik madde kitlesi gerçek organik toprak profiline döner. Bunlara memleketimizde Turba denir. Burada oluşan humus, mineral topraklarda hakim olan ligno-protein kompleksi ve poliuronit oluşumunun hemen hemen aynısıdır. Organik maddenin bir yerde birikebilmesinin ilk koşulu materyalin yavaş ayrışmasıdır. Turbalarda bir tabakalaşma da görülmektedir.
Turbalıklarda bir bitki generasyonu diğerini takip etmekte ve bunlar tabaka tabaka birbiri üzerinde birikmektedir. Çünkü organik maddenin birikmesiyle su, yavaş yavaş bataklıkların etraf kısımlarından çekilmekte ve bitki türleri de değişmektedir. Zamanla derin su birikintileri yerlerini kamış ve sazlara (sedges, carex) terketmekte ve bunlar da yerlerini çeşitli yosunlara bırakmaktadır. Daha sonra çalılar ve en sonunda da geniş yapraklı ve iğne yapraklı orman ağaçları yetişmektedir. Bu sebeple organik madde yatağı, tabakalar halinde bulunmaktadır. Bu tabakalar yalnız ayrışma derecesi bakımından değil aynı zamanda tabakaları oluşturan orijinal bitki dokularının yapısı bakımından da fark gösterirler.
Gösterdikleri şekil ve oluş bakımından yabancıların moor dediği turbalıklar şu adları almaktadır : “Düz turbalık” (veya çayır turbalığı), “geçit turbalık” ve “yüksek turbalık”.
Bir yerde organik madde az su karşısında da birikebilir. Bu halde birikme, ayrışması zor olan bitki materyalinin, çürümeyi zorlaştıran koşulların etkisi altında kalması ile olur. Bu koşullar şöylece sıralanabilir :
a) Çürüyen bitki materyalinin besin maddelerince fakir mineral topraklar üzerine düşmesi,
b) Eksik veya tam havasızlık,
c) Düşük sıcaklık dereceleri,
d) Su eksikliği.
Bu koşullardan biri veya birkaçı çürümeyi durdurabilir. Böylece ham husus veya ekşi humus oluşur.
Eğer az su karşısında humus birikmesinde zaman zaman kuvvetli bir çürüme cereyan ediyorsa bu halde alp humusu veya turba toprağı oluşur. Alp humusu adsorptif doymuş olduğundan yüksek bitkilerin yetişmesine elverişlidir.
Organik toprak materyali peat (pit) ve muck (mak) adı verilen organik toprakların oluşumunda rol oynar. Peat adı verilen organik topraklar % 50-80 ve muck topraklar %20-50 organik madde içerirler. Bunlar özellikle sebze yetiştirmede gittikçe önem kazanmaktadırlar.
Ülkemizde de turbalara rastlanmaktadır. Artvin ile Ardahan arasındaki Yalnız Çam Dağlarında düz olan platolarda, orman sınırının üstünde sphagnumlar ve turbalıklar saptanmıştır. Uludağ’da da 3000 metre kadar yüksek yerlerde küçük çapta turbalıklara rastlanmaktadır. Batı Anadolu’da Balıkesir, Bursa, İzmit illeriyle Muğla’nın Fethiye ilçesinde, Güney Anadolu’da ve özellikle Seyhan bölgesinde önemli turbalıklar vardır.
Bolu’da, Abant Gölü’ndeki turbalık, bir gölün gelişimindeki aşamaları takip etmektedir. Birçok su bitkilerinin birikmesi sonucu olarak gölün kıyıları ortaya doğru ilerlemektedir.
Erzurum’da Karasu Vadisi’nde de organik yataklar vardır.
Turblar, taşıdığı özelliklerine göre fidanlıklar, seralar ve çim alanlarında olmak üzere çeşitli şekillerde kullanılmaktadırlar. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Avrupa’da az çok ayrışmış turb ürünleri bir toprak organik maddesi kaynağı olarak kullanılmaktadır. Daha çok saz ve kamışlardan oluşan turblar bu amaçla iyi sonuç vermektedir. Yeteri kadar organik materyal mineral topraklara karıştırıldığı zaman toprağa iyi bir fiziksel bünye kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda toprağın besin elementi ve su kapasitesini de önemli ölçüde arttırır. Bu sebeple saksılarda, bahçelerde, çiçek tarlalarında ve fidanlıklarda kullanılır.
Organik materyal aynı zamanda yeşil alanların ve golf sahaları topraklarının hazırlanmasında da kullanılır.
Özellikle yosun ve saz tipleri uygundur. Bu maddeler gübrenin sıvı kısmını absorbe ve muhafaza eder. Karışım toprağa verilince turb da toprakta yavaş ayrışan organik maddelere karışmış olur. Yine bu organik materyal, kümeslerde de aynı şekilde altlık olarak kullanılır. Bunlar aynı zamanda iyi ambalaj ve yalıtım maddesi olarak da kullanılmaktadırlar.

Ağacın az ve kömürün pahalı olduğu ülkelerde yakacak olarak turb’lar çok değerli doğal kaynaklardır. Özellikle Hollanda,Almanya, İrlanda, Belçika ve diğer Avrupa ülkelerinde turb, biriket şeklinde çıkartılarak kurutulur ve yakacak olarak kullanılır. Çiftlik gübresinin çoğu zaman yakacak olarak kullanıldığı memleketimizde de bunun önemi meydandadır.

Share
Posted in: , Posted on: 5.01.2016

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.