10.03.2016

TARIM VE MERA ALANLARINDA RÜZGAR EROZYONU ÖNLEME TEDBİRLERİ

Global Bilgiler  /  at  18:15  /  No comments

selim şahin

Ekim Nöbeti
Hububat - nadas ikili ekim nöbeti yerine, buğday-kırmızı mercimek ekim nöbeti uygulamak, rüzgâr erozyonunun azaltılmasında son derece etkilidir.
Anızlı - Malçlı Tarım (Bitki Artıklı Tarım)
Ekim işleminden sonra, toprak yüzeyinin bitki artıklarıyla kaplandığı ve toprak işleme alet ve makinelerinin daha az kullanıldığı bir yöntemdir. Bu yöntemde anız yakımı söz konusu değildir. Tarla yüzeyindeki anız, toprak işleme aletleriyle toprağa karıştırılmakta veya yüzeyde bırakılarak doğrudan anıza ekim yapılmaktadır.
Koruyucu Örtü Bitkileri
Bitki türleri:
•Çok yıllık olmalı ve kolay yetiştirilebilmeli,
•Toprak yüzeyinde iyi bir örtü oluşturmalı,
•Çabuk büyümeli,
•Belirli bir boy yapmalı ve dipten itibaren dallanmalı,
•Ekonomik değere sahip bulunmalıdır.
Gübreleme
Rüzgâr erozyonuna uğramış arazilerde, toprakların organik madde ve fosfor bakımından çok fakirdirler. Dolayısıyla, bu topraklarda uygun gübreleme yapılması gerekir. Gübreleme uygulamaları, bitkilerin kök sistemlerini ve toprak üstü aksamını geliştireceğinden, toprakların örtülülük oranını artırarak, rüzgâr erozyonu ile toprak kaybını azaltacaktır. Toprağa  gübre verilmesi halinde, toprağın bitki besin içeriği yönünden faydalı olmakta  ve bitkisel üretimde artış sağlanmakta ve toprağın erozyona karşı direnci de artmaktadır.
Tesviye Eğrilerine Paralel Tarım
Araziyi, hem rüzgâr erozyonundan korumak, aynı  zamanda  yağışlarla  olabildiğince  fazla suyu depolamayı sağlamak amacı ile arazilerde tesviye eğrilerine paralel sürüm yapılmalıdır.
Uygun Toprak İşleme Zamanı
Toprak işleme önlemleri, kritik rüzgâr dönemlerinin başlamasından önce uygulanırsa erozyonun önlenmesinde başarılı olur.
•Bu amaçla yağışlardan hemen sonra, araziler sürülmek suretiyle iri kesekli bir yüzey meydana getirilebilir.
•Bu işlem, rüzgâr yönüne dik durumda karıkçıklar, meydana gelecek şekilde yapılacak olursa çok daha etkili bir sonuç alınabilir.
Şeritsel Ekim
Rüzgâra farklı direnç gösteren bitkilerin, birbirini izleyen şeritler halinde yetiştirildiği bir yöntemdir. Kuru ve sulu tarım şartlarında uygulanabilen bu yöntemin esası, sürüm ve ekimi hâkim rüzgâr yönüne dik şeritler halinde uygulamaktır. Ayrıca, toprak yüzeyini pürüzlü bırakacak ve arazi meyline dik karıkçık oluşturacak şekilde toprak işlemesi yapılmalıdır
Koruyucu Orman Kuşakları
Tarım arazilerini, çiftlik evlerini ve köyleri korumak, kumulları tespit etmek amacıyla 30-60 m. genişliğinde 10 - 30 ağaç sırasından oluşan koruyucu orman kuşakları tesis edilir. Bu tesisler, sırtlar ve su kesim çizgileri boyunca yerleştirilir. Tesislerde mıntıkanın iklim ve toprak şartlarına en uygun ağaç türleri kullanılmalıdır.
Tarım Alanlarının kıymetli olduğu yerlere, fazla arazi işgal etmesi sebebiyle, uygulama alanı fazla yaygın değildir.
Rüzgâr Şeritleri (Perdeleri)
Amacı:
•Toprak yüzeyinde rüzgâr hızını azaltmak
•Tarım alanlarında ve merada verimi artırmak (kurutucu rüzgârlar azalır)
•Meradaki hayvanları korumak (gölgeleme yapmak, rüzgârın etkisini azaltmak),
•Yakacak odun ve kereste üretmek,
•Yaban hayatını geliştirmek (Kuşlara yuva olur. Böylece zararlı böcekler azaltılır).
•Kara ve demir yollarını, sulama ve drenaj kanallarını ve yerleşme merkezlerini korumak
İlgisiz, bağlantısız ağaç gurupları kendi başlarına bir koruma yapamazlar. Birbirini takip etmeyen, gelişigüzel yerleştirilen rüzgâr şeritlerinin bulunduğu arazilerde şiddetli bir toprak bozulması ve diğer zararlar söz konusudur.
İyi bir koruma için kapalı ve çok tabakalı rüzgâr şeritlerine ihtiyaç vardır. Şeritler, rüzgâra karşı tesis edilmeli ve ağaç sıraları arasından rüzgâr geçmelidir. Tabiatta da bu böyledir. Ormanda ağaç gurupları çeşitli ve kademelidir. Tek tabakalı rüzgâr koruma tesisinde tepe sıkışık gövde ise boştur. Bu durumda perde yetersizdir. Rüzgâr bir yerden girer ve öbür taraftan çıkar.
İki tabakalı şeritler ise daha elverişlidir. Alt tabaka, iç tarafa olan hava akımını önler ve  tek tabakalı şeritlerin bütün zararlı etkilerini bertaraf eder. Meyilli ve dağlık mıntıkalardaki tarlalarda da çok tabakalı ve birbirini takip eden şeritler tesis edilmelidir.
Şeritlerin hakim ağaçları çam türleri, alt tabakası da çalı gruplarından müteşekkil olabilir. Bu şeritler, mevcut tarlaları çevirirler ve daha yüksek rakımdaki ormanlık alanlarla birleşirler. Kombine edilmiş, yukarı rakımda orman, aşağıda, meyilin müsait olduğu yerlerde iki tabakalı şeritlerle çevrili tarlalar müştereken ideal bir koruma sağlar ve tarlaların verimini artırır.
Şeritler hakim rüzgâr istikametine dik olarak ve birbirlerine paralel, şerit yüksekliğinin     20 katı kadar mesafelerle tesis edilirler. Hâkim rüzgâr karışık yönlerden esiyorsa kareler şeklinde şeritler tesis edilmelidir. İhtiyaca göre bu mesafe kısaltılabilir.
Şerit tesisinde mıntıkaya, toprak ve iklime uygun, uzun ömürlü, hastalıklara dayanıklı ağaç türleri kullanılır. Tesiste makinalı toprak işlemesi yapılacağı göz önünde bulundurulmalıdır. İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde Ulmus, Quercus, Robinia, Sophora, Fraxinus, Ailanthus, Cedrus libani, P. nigra, Cupressus arizonica, Juniperus, Elaeagnus angustifolia, Pistacia, Morus, Amygdalis orientalis vb. türlerin yetişme muhiti şartlarına en uygun olanları ile rüzgâr şeritleri tesis edilebilir.
Rüzgâr perdelerinin birçok yararları bulunmaktadır. Bunlar;
•Rüzgârların hızını kesmek suretiyle, toprak erozyonunu azaltır.
•Rüzgârın hızının kesilmesi nedeniyle, sabahları oluşan çiğin rahatça toprağa intikali sağlanmış olur, hava rutubetini yükseltir, buharlaşmayı azaltır, toprağın su ekonomisine olumlu etki yapar.
•Toprak ve hava sıcaklığında meydana gelen ani değişiklikleri azaltır.
•Günün ilk yarısında ısıtıcı, ikinci yarısında serinletici etki yapar. Sıcak ve kurak günlerde şeritlerin tesiri altında bulunan sahada ısı 6 - 7ºC yüksek olur.
•Hava rutubetini yükseltir. Sıcak ve kurak günlerde tesiri daha fazladır. Nisbi rutubette artış %30‘a ulaşır.
•Koruyucu şeritlerin en önemli etkisi buharlaşma üzerine olan etkisidir. Genel olarak, rüzgâr tarafında 10 boy mesafeden başlayıp rüzgâr akışı tarafında 15 - 20 boy mesafeye kadar devam eden sahada topraktaki buharlaşmayı azaltır.
•Soğuk mevsimlerde esen rüzgârlardan, yazın sıcaktan küçük ve büyükbaş hayvanları korur.
•Odunundan yakacak ve kereste üretimi sağlanır. Gübrenin tezek olarak yakılmasını önler.
•Arılar ve kuşlar için uygun bir ortam olması dolayısıyla zararlı böceklerin azaltılmasında ve bal üretimine faydası olur.
•Rüzgâr şeritleri ile kombine edilmiş bir mera sahasında, rüzgâr şeritlerinin rutubet ekonomisi üzerine, otların yetişme ortamı üzerine olumlu etkileri ve rüzgârdan korunmuş, gölgeli rahat bir barınak ortamı vermeleri sebebiyle hayvanlar daha sıhhatli büyürler ve böylece hayvandan alınan süt ve et gibi ürünlerde artış sağlanır. Ayrıca, zirai ürün elde edilen bitkilerin yapraklarının aşırı güneşten yanması ve solması azaltılır ve böylece ürün verimi bir kaç kat artar.
•Tarlalara ve arazilere estetik güzellik sağlanır.
Rüzgâr Şeritlerinin Kullanıldıkları Yere ve Amaca Göre Çeşitleri:
Tarla Rüzgâr Şeritleri
Genellikle, geniş tarım alanlarını rüzgâr erozyonuna karşı korur ve bitkilere uygun bir ortam sağlamak.
Çiftlik Rüzgâr Şeritleri
Çiftlik evlerini, ahırları, hayvan besi yerlerini, sebze ve meyve bahçelerini korur.
Çayır - Mera Rüzgâr Şeritleri
Çayır ve meralarda belirli bir alanda hayvan otlatma ve yemleme yerlerini korur. Hayvan yetiştirilmesi ve bakımı için uygun ortamı sağlar.
Kamu Tesislerini Korumak Amacıyla Yapılan Rüzgâr Şeritleri
Karayolları, tren yolları, sulama ve drenaj kanallarını, şiddetli rüzgârların etkisinden korur.
Şeritlerin Rüzgâr Geçirgenliklerine Göre Çeşitleri:
Rüzgâr Geçirmeyen Şeritler
Rüzgâr geçirmeyen şeritler tam bir engel özelliğindedir. 4 - 7 sıra genişlikte, dış kenarları çalılarla kapatılmış şekilde tesis edilirler. Tesis sahaları şerit yüksekliğinin 20 katı kadardır. Rüzgârın sürati şeridin hemen yanında azalma gösterir ve rüzgâr, şerit üzerinden aşacak şekilde yukarıya doğru hareket eder. Rüzgâr istikametinin şeride dik olması halinde rüzgâr sürati %50 azalır. Rüzgâr, şerit üzerinden aştıktan bir süre sonra tekrar eski süratine kavuşur. Geçirimsiz perdeler türbülansa neden olmaktadır.
Ayrıca, geçirimsiz şeritlerle korunan alanlarda rüzgâr süratinde kısa mesafelerde içinde büyük değişiklikler meydana gelir. Bunun neticesinde korunan alanda kısa mesafeler içinde değişik mikro-klimalar teşekkül eder. Bu nedenle, geçirimsiz şeritler uygun değildir.
Yarı Geçirgen Şeritler
Rüzgâr yarı geçirgen şeritlerin içerisinden kısmen süzülerek geçer. Rüzgârın sürati, geçirimsiz şeritlere nazaran daha az azalma gösterir. Rüzgârın sürati, şeridin hemen önünde %15 azalır. Azalma rüzgâr geliş yönüne göre, şerit öncesi perde boyunun 5 - 7 misli mesafede başlar.
Şeritten süzülerek geçtikten sonra azalma, 3 - 5 şerit yüksekliği kadar devam eder.     Esas azalma, şerit sonrası meydana gelir. Yarı geçirgen şeritler, rüzgârı iki akıma böler. Akımlardan birisi şerit arasından süzülür ve sürati azalır, diğeri şerit üzerinden aşar. Yarı geçirgen rüzgâr şeritlerinde rüzgâr süratinin azalması %20 - 40 olarak kabul edilebilir. Şerit tesis sahası şerit yüksekliğinin 10 - 20 katı kadardır.
Alt dalları zayıf olan ağaç türlerinin altına kısa boylu ağaçlar dikilerek alt tesis yapılmak suretiyle, perdenin alttan itibaren yarı geçirgen hale getirilmesi faydalı olur. Yarı geçirgen şeritlerde rüzgâr süratindeki azalmalar sistemin koruduğu alan içinde kesin ve büyük farklılıklar göstermez. Bu nedenle, homojen bir mikro-klima sağladığı için yarı geçirgen şeritler daha faydalıdır.
Geçirgen Şeritler
Geçirgen rüzgâr şeritlerinde şeridi teşkil eden ağaçların alt dalları temizlenerek rüzgârın serbestçe geçmesi sağlanır, temizlenen kısım, yarı geçirgen dal kısmına oranla 1/4 ile 1/5 arasındadır. Şeride gelen rüzgâr iki akıma ayrılır. Toprak sathına yakın olarak hareket eden hava tabakasının üstteki tabakalara nazaran hızı daha fazladır. Bu akım ağaç gövdelerinden başka bir mâniayla karşılaşmadan doğrudan doğruya geçer.
Daha yukarıdaki akım ise yarı geçirgen yapıdaki çatı kısmından süzülür ve süratinde 1/4- 1/5 oranında azalma olur. Üçüncü bir akım da perde boyunun üzerindeki hava akımıdır. Bu akım bir engele çarpmadığı için ilk süratini muhafaza eder. Şerit tesis sahası şerit yüksekliğinin 3 - 5 katı kadar olur.
Şeritlerinin Koruyucu Etkileri
Rüzgâr hızı, güneşlenme zamanı ve şerit yapısı (yükseklik, genişlik, geçirgenlik) ile değişiklik gösterir. Geçirgen rüzgâr şeritleri, kışın rüzgârı daha fazla geçirerek, (bilhassa yapraklı ağaçlar kullanılması sebebiyle) karın dağılmasını, yazın (yaprakların açması ile) rüzgâr hızının büyük ölçüde azalmasını sağlar. Şeritlerin bakımı fazla emeği gerektirmez.
Yarı geçirgen şeritler kar yağışı olmayan veya önemli ölçüde kar düşmeyen bölgelerde, geçirgen şeritler kışın kar yağışı fazla olan şiddetli rüzgârların estiği bölgelerde tesis edilmesi iyi neticeler vermektedir.
Şeritlerin Geçirgenliği
Çok geçirgen rüzgâr şeritleri, geçirgenlik;  %70’in üzerinde Orta geçirgen rüzgâr şeritleri, geçirgenlik     %40 - 70 arası Geçirimsiz rüzgâr şeritleri, geçirgenlik      %30 - 40 arası Çok geçirimsiz rüzgâr şeritleri, geçirgenlik   %30’un altında
Rüzgar Hızı Düzenli Azalma
•Geçirgen rüzgar şeritleri, geçirimsiz rüzgar şeritlerine göre, rüzgar hızını, daha uzak mesafeye kadar azaltır.
•Türbilans oluşmaz. Çünkü rüzgar perdesi içinden geçen zayıf bir hava hareketi esas rüzgar kütlesini yukarı doğru iterek belli bir mesafede yere doğru alçalmasını ve türbilans oluşmasını önler.
•Anofora sebep olurlar.
•Rüzgar hızını şeridin yakınında süratle düşürür. Fakat ilerde tekrar artar.
•Küçük parseller de uygundur.
•Hayvanların kuzulaması anında çok faydalıdır.
Şeritlerin Araziye Uyumu
•Perdeler (şeritler) rüzgâra dik olarak tesis edilmeli,
•Meyilli yerlerde arazinin yüksek kısımlarına düşünülmeli,
•Kuzey - güney yönünde tesis edilmeli,
Şeritlerin Uzunluğu
Rüzgar şeritleri ne kadar uzun olursa koruduğu alan da o ölçüde artar. Rüzgar, alçak basınç etkisinden dolayı perdenin uçlarında kıvrım yapar. Bu nedenle uzun rüzgar şeritleri daha faydalıdır. Şerit uzunluğu, arazinin uygun olması halinde şerit yüksekliğinin en az on katı olmalıdır.
Farklı Şekilde Hazırlanan Rüzgâr Şeritler
+10 % Eğim
0 % Eğim
-10 % Eğim
•Farklı meyil derecesine göre rüzgar şeritlerinin etki alanları da değişmektedir.
Eğimli Düzey
Dikey Düzey
•Farklı boyda büyüyen ağaçlarla tesis edilen değişik rüzgar şeritleri profili
•Rüzgar şeritleri sıralı çok tesis edilecekse uzunboylu ağaçlar merkeze, kısa olanlar da dışa gelmektedir.
Şeritlerin Yüksekliği
Rüzgâr hızındaki maksimum azalma, perdeden itibaren, perde boyunun 5 - 15 katı mesafedir. Şerit yüksekliğinin 2 - 5 katı mesafede rüzgâr hızı %60 - 80, 12 - 15 katı mesafede rüzgâr hızı %20 - 30 azalırken, 30 - 40 katı mesafede ise rüzgâr hızı hiç azalmaz. Yükseklik, belirli bir zaman kadar şeride dikilen bitki yaşı ile artar ve kullanılan ağaç türüne bağlı olarak da değişir. Çok sıralı bitki şeritlerde en etkili yükseklik en fazla boy yapan sıranınkidir.
Şeritler Arasındaki Mesafe
•Şeridin yüksekliğine,
•Rüzgârın hızına,
•Arazinin üretim kapasitesine bağlıdır.
Şeritlere Dikilecek Türler
Şeritlere dikilecek fidanlar, iğne yapraklı, geniş yapraklı ve çalı türlerinden seçilmeli ve bu türler,  hızlı büyüyen, uzun ömürlü, yöreye uygun ve hastalıklara karşı dayanıklı olmalıdır.
Tek Sıralı Rüzgâr Şeritleri
Küçük arazilerde kullanılır. Yapraklarını yere kadar muhafaza eden ve oldukça yoğun bir yaprağa sahip türler kullanılmalıdır. Çamlar, uygun türlerdir.
•Hızlı ve yavaş büyüyen ağaç türleri ile tesis edilir.
•Rüzgar tarafına yavaş büyüyen, rüzgar altı tarafına hızlı büyüyen türler dikilir.
•Budama hızlı büyüyen türde yapılır.
•Kurak yerler de sulama gerekir.
•Korumanın yapılması için kalıcı türde budama yapılamaz.
•Ekonomik ömrünü tamamlayan hızlı gelişen tür kesilir ve yenisi dikilir. Bu arada diğer tür korumayı devam ettirir.
Geçici Türler  :  Hızlı gelişen türler; P.radiata, P.brutia
Kalıcı Türler   :  Yavaş büyüyen türler; Abies, Thuja, Cupressus v.s.
İki Sıralı Rüzgâr Şeritleri
Rüzgâr tarafına yavaş büyüyen, rüzgâr altı tarafına da hızlı büyüyen türlerle tesis edilir.
•Hızlı ve yavaş büyüyen ağaç türleri ile tesis edilir.
•Rüzgar tarafına yavaş büyüyen, rüzgar altı tarafına hızlı büyüyen türler dikilir. Kurak yerlerde sulama yapılır.
•Budama hızlı büyüyen türde yapılır.
•Ekonomik ömrünü tamamlayan hızlı gelişen tür kesilir ve yenisi dikilir
Kalıcı Türler  : Yavaş büyüyen türler
Geçici Türler : Hızılı gelişen türler
Üç Sıralı Rüzgâr Şeritleri
Rüzgâr tarafına yavaş büyüyen bir sıra, rüzgâr alt tarafına hızlı büyüyen iki sıra türlerle tesis edilir.
•Iki sıra hızlı, bir sırası yavaş büyüyen türler ile tesis edilir.
•Rüzgar tarafına yavaş büyüyen, rüzgar altı tarafına ise iki sıra hızlı gelişen türler dikilir.
•Kurak bölgelerde sulama gerekir.
•Budama hızlı büyüyen türde yapılır.
•Ekonomik ömrünü tamamlayan hızlı gelişen tür kesilir ve kerestesinden faydalanılır.
•Kesilen türlerin yerine yenisi dikilir.
Kalıcı Türler : Bölgelere göre yavaş büyüyen türler
Geçici Türler : Hızlı gelişen türler
Fidan Aralık Mesafe
Aralık mesafe, yan dalların rahatça gelişmesine imkân verecek genişlikte olmalıdır. Bu mesafe genellikle fidan türlerine göre 2 - 3 metre arasında değişir.
Rüzgâr Şeritlerinin Tesisinde Dikkate Alınacak Hususlar:
•Rüzgâr perdeleri esas itibariyle düz arazide kullanılır. Zaruret halinde dalgalı arazide de karelaj şeklinde kullanılabilir.
•Rüzgâr perdeleri korumayı tam yapabilmesi için hakim rüzgârlara dik olarak tesis edilmelidir. Çeşitli yönlerden esecek etkili rüzgârlara karşı ise 1 Km.’de bir çaprazlama tabi şeritler tesis edilmelidir.
•Rüzgâr perdeleri rüzgâr akımını üzerinden aşırıp götürecek kuruluştan ziyade rüzgâr akımının içeresinden süzülüp geçmesini teşvik edecek bir yapıda (yarı geçirgen) tesis edilmelidir.
•Rüzgâr perdeleri arasındaki mesafe tesis edilecek ağaç türünün yüksekliğine, rüzgâr hızına göre belirlenmelidir.
•Perde boyu (perde yüksekliği) dikilecek ağaçların 15 - 20 yılda alabileceği azami boy olarak kabul edilmelidir.
•Rüzgâr perdeleri, telefon hatlarına ve su kanallarına en az 4 m., yüksek gerilim hatlarına 10 m. uzakta, ana yol kenarlarında ise buzlanmaya sebep olmayacak ve sürücülerin görüş mesafelerini engellemeyecek mesafelerde olacak şekilde tesis edilmeli ve bu hatları kesecek şekilde tesis edilmemelidir.
•İstenilen korumayı sağlayacak ve olduğunca dar bir sahayı işgal edecek şekilde rüzgâr şeritlerinin genişliği ve sıra adedi, sıralar arası mesafeler ayarlanmalıdır.
•İmkân nispetinde derin topraklı yerlerde yapılmalıdır.
•Toprak derin işlenmeli fakat, alt-üst edilmemelidir. Mümkünse ot alma ve çapa, makinalı olacak şekilde dikim yapılmalıdır. Şeritler devamlı bakımlı tutulmalıdır.
•Vadiye göre, sırtlarda, soğuk ve rutubetli iklime dayanıklı türler kullanılmalıdır.
•Akan ve ıslak yamaçlarda, rutubete ve suya dayanıklı türler kullanılmalıdır.
•Bölgede kuru ve sıcak rüzgârlar varsa bu şartlara dayanıklı türler kullanılmalıdır.
•Nehir boyları baştanbaşa sıra halinde uygun fidanlarla ağaçlandırılmalıdır.
•Rüzgar etkisinin azalması rüzgar şeritlerinin uzunluğu ile ilgilidir. Yalnız başına 100 metre uzunluğunda bir rüzgar şeridi, arkasında 8 hektar bir arazide koruma yaparken, 600 metre uzunluğunda bir şeridin her 100 metrelik bölümleri 33 hektarlık bir koruma yapar. Bu sebeple devamlı olan rüzgar perdeleri tercih edilir.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.