14.05.2016

BOZKIR (STEP)

Global Bilgiler  /  at  12:26  /  No comments

Global Bilgiler
Bozkır veya diğer adıyla step (Rusça :степь/step), kıtaların iç bölgelerinde yağış miktarı 500-300 mm’ye düştüğü zaman ormanlar yerini otsu bitkilere ve çalılara bırakır. Bozkır kuşağı denen bu bölgelerde görece kurak, ama çok sıcak olmayan yazları çok soğuk kışlar izler.
Doğu Avrupa'nın güneyinden Asya’nın içlerine doğru uzanan bozkır kuşağı Kuzey Amerika’nın ortabatısında preri, Güney Amerika’da pampa adıyla anılır. Kuraklığın süresine göre buralarda birkaç santimetre yüksekliğindeki otlardan, soğanlı ve yumrulu bitkilere kadar değişen bitki türleri yetişir. İçinde yetişen bitki türlerine göre adlar alan bu alanlarda günümüzde daha çok buğday tarımı yapılır. Bu bozkır kuşağından sonra iç bölgelerdeki çöller başlar.
Ağaçlar ve bitkiler kuraklıktan kalın bir kutikulayla korunur; yapraklarını küçülterek (çoğunlukla dikene dönüşürler) terlemeyi azaltır, bol bir kök sistemiyle yaşamlarını sürdürmelerini sağlayacak suyu toplarlar. Buna benzer görünümlere, Anadolu’dan Mançurya sınırlarına kadar uzanan topraklarda, Büyük Sahra’nın kuzey ve güney kenarlarında, Avustralya’nın ortasında ve batısında, Kayalık Dağlar’da (Amerika), Peru’yu Güneydoğu Arjantin’e bağlayan kurak köşegende raslanır.
İklimlerin çetinliğine karşın, bozkırlarda Yontmataş devrinden daha eski bir yerleşmenin yerini almış zengin uygarlıklar doğmuştur; buna Gobi çölünde, doğu Altay’da bulunan taş sanayisinin zenginliği tanıklık eder. Birkaç ırmağın (Dicle, Fırat, İndus) akmayı başardığı bölgeler, dünyanın kültür potası olmuştur.
Global Bilgiler
Başka yerlerde, Kuzeydoğu Çin sınırından Dnieper ve Don ırmaklarının kıyılarına kadar federasyonlar kuran kabileler arasından bir aristokrasi doğdu. Merkezi Moğolistan ve Yenisey’in yüksek toprakları olan bu Avrasya bütününün ortasında, göçebe yaşama biçimi başladı. Yaylaya çıkma yöntemiyle hayvan yetiştiren yerleşik İskitler, Hsiong-nu’lar, Sarmatlar ve Hunlar, çok büyük sürüleriyle yavaş yavaş göçebeliğe başladılar; atı evcilleştirdiler ve yoğurdu buldular. Bozkırların ilk hayvan yetiştiricileri, bedevi öncesi halklardı. İ. Ö. VII. ve V. bin- yıllar arasında sığır ve domuz, gerek Mezopotamya’da, gerekse Mısır’da evcilleştirildi. III. binyılda, etinden yararlanılmak için beslenilen atla, bedevileşme sürecinin dayanağı ortaya çıktı; o tarihten sonra Afrika’daki sığır yetiştiricileri, sahil sınırlarına püskürtüldüler. Hızla yer değiştiren saldırgan göçebelerse, Avrasya bozkırlarına egemen oldular-
Sürülerin çoğalması ve dağ eteklerinde yerleşiklerin egemen olması, göçebeleri zorla yeni topraklar ele geçirmeye yöneltti. Avrasya’da Hsiong-nu’ların bir kolu olan Hunlar, Attila’nın yönetimi altında Avrupa’yı yakıp yıktıktan sonra, Doğu’ya yönelerek güney Sibirya’ya yerleşti ve ilk Türk imparatorluğunu kurdu (VI. yy.). Kuzey Afrika’da Hilâl kabileleri, bölgeyi bedevileştirdiler (XI. yy.).
Ama bozkır imparatorlukları tarihinin başlıca kişisi Cengiz Han oldu. Birbirine rakip, sürekli savaşan dayanıksız kabile federasyonlarını bir devlet halinde toplamayı ilk olarak o başardı (1206). Cengiz Han’la, bozkır uygarlığı kentleşti; servet birikimi ya da silah yapımı, Saray ya da Andican gibi kentlerin doğmasına neden oldu.
Otlak bölgelerinin varisler arasında bölüşülmesi ve lamacılığın benimsenmesiyle savaş tutkularının azalması, XIV. yy’dan sonra Moğol imparatorluğunun gerilemesine yol- açtı. Doğu Moğollarının yeniden güçlenmeleri üstüne, Ye-nisey göçebeleri olan Oyratlar, batıda yeni topraklar arayarak, günümüzde S.S.C.B. topraklan içinde bulunan Kalmuklar halkını doğurdular.
Global BilgilerGöçebe toplumların ve bozkır imparatorluklarının dayanıksızlığı şöyle açıklanabilir: Büyük devletler, sınırlarını saptayarak, göçebelerin gümrük nedir bilmedikleri sırada, bozkır alanlarını ilhak etmişlerdi. S.S.C.B. ve Çin arasında bölüşülen Cungarya, Doğu Türkistan ve Kazakistan’a açılıyordu. Bu iki bölge arasındaki ilişkilerin günümüzde son derece denetim altında tutulmasına karşın, eski yaşama biçimi sürüp gider. Hayvan yetiştiricileri kışın dağ eteğindeki bozkırlara iner, yazın Tien Şan’ın yüksek çayırlarına çıkarlar.
Avrasya’da ve Kuzey Afrika’da da, bu atalardan kalma yaşama biçimi sürüp gitti. Hattâ, Moğolistan Halk Cumhuriyetinde sosyalist planlamanın çerçevesine alındı: Günümüzde Taşkent’te, Alma Ata’da, sulama kanallarıyla donatılan Seyhun ve Ceyhun çevresindeki 1 topraklarda, eskiden sürülerin geçtiği topraklarda pamuk tarımı büyük ölçüde gelişmiştir.
Avustralya’da da bozkır, binlerce hektarlık bölümlere ayrılıp, tel örgülerle çevrilerek, eti için yetiştirilen koyunlarla dolu alanlar haline getirildi. Merinos koyunları, Murray’ın yüksek topraklarındaki ya da Batı Avustralya’daki cılız bitki örtüsüne uymayı başardı.

İlk uygarlıkların potası, ilk hayvan evcilleştirme merkezlerinin yuvası, Batı’yı titretmiş imparatorlukların anası olan bozkır, günümüzde ancak topraksız kişilerin yerleştiği, itici bir bölge haline gelmiştir.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.