5.09.2016

Sfenks Nedir?

Global Bilgiler  /  at  21:08  /  No comments

Global BilgilerSfenks
Sfenks, kafası koç, kuş, veya insan, gövdesi ise uzanan bir aslan şeklini alan heykel. İlk önce Antik Mısır'da rastlanan Sfenks, antik Yunan mitolojisinde büyük kültürel önem taşımıştır ve ismini buradan almıştır (Yunanca: Σφιγξ, Sphinks). Sözcüğün Mısırca’daki orijinal biçimi kepes ankh ya da “yaşayan heykel” anlamında şeşep (sheshep) ankh'tır. Sfenkslerin en tanınmışı Büyük Gize Sfenksi'dir.
Mısır sfenksi
Mısır sfenksi antik bir efsanevi yaratıktır. Gövdesi uzanan bir aslan ve kafası genellikle bir firavunun kafasının şeklini alır. Aslanlar güneş ile bağlantıları nedeniyle antik Mısırlılar tarafından kutsal hayvan sayılırlardı.
En büyük ve en ünlü olanı, Gize platosunda Nil Nehri'nin batı kıyısında bulunan Büyük Gize Sfenksi'dir. Gize Sfenksi doğuya bakar ve pençelerinin arasında bir tapınak yer alır. Aslan gövdeli, insan başlı bu Sfenksin uzunluğu 73 metre, yüksekliği 20 metre yüzünün genişliği 5 metredir. Bir adı da 'Harmakis' olan Sfenks, doğan güneşi ve firavun için yeniden dirilişi temsil eder. Yüzünün doğuya dönük oluşu, Güneş tanrısı RA'yı her sabah doğar doğmaz görmesi içindir. Yapıldığı zaman ön ayaklarının arasında kurban için bir sunak olduğu kalıntılarda yapılan kazı çalışmalarında ortaya çıkartılmıştır. Sfenksin yüzünün firavun Kefren'e ait olduğu sanılır ve yapılış tarihini Dördüncü Hanedanlık (MÖ 2723 - 2563) dönemine denk getirir. Fakat bazı alternatif teoriler sfenksin Eski Hanedanlık döneminden önce (hatta bir teoriye göre tarih öncesi) yapıldığını iddia eder. Diğer ünlü Mısır sfenksleri arasında Menfis'in kaymaktaşı sfenksi ve Karnak yakınlarında eskiden dokuz yüz adet olduğu sanılan koç kafalı sfenksler yer alır.
Antik Mısırlıların heykele ne ad verdikleri henüz bilinmiyor. Büyük Sfenks'e Arapça verilen isim, Ebu el-Hôl, "Dehşetin Babası" anlamına gelir. Yunancada Sphinx adı verilmiş olmasına rağmen heykelin kafası bir kadına değil erkeğe aittir.
Yunan sfenksi
Yunan mitolojisinde yer alan tek sfenks, yıkım ve kötü şans temsil eden, benzersiz bir şeytandır. Hesiod'a göre Çimera ve Ortrus'un, diğer kişilere göre Typhon ve Echidna'nın kızıdır (bunların hepsi Mitolojik figürlerdir). Vazo resimlerinde ve bas kabartmalarında dik oturan sfenks, kadın kafası olan kanatlı bir aslana, veya pençeleri, tırnakları ve göğüsleri aslandan, kuyruğu yılandan ve kuş kanatlarından oluşan bir kadına benzer.
Hera ya da Ares sfenksi anavatanı Etiyopya'dan alıp (Yunanlar sfenksin kökenini hatırlıyorlardı) Thebes'in dışında oturmasını ve yoldan geçenlere tarihin en ünlü bulmacasını sormasını emreder. O'da emri yerine getirerek gelip geçeni durdurarak onlara bilmeceyi soruyor, bu bilmeceyi çözemeyenleri boğarak öldürür veya oracıkta yerdi. Sfenksin karşısına Yunan mitolojisinde keskin zekası ve bilgeliği ile tanınan Oidipus çıktı. Canavar Sfenks ona da aynı bilmeceyi sordu: "Hangi varlık sabah dört ayak üstünde, öğlen iki ayak üstünde ve akşam üç ayak üstünde yürür?" Oedipus bulmacayı çözmeyi başarır: "O yaratık insandır. Çünkü insan bebekliğinde ellerini de ayak gibi kullanarak dört ayak üzerinde emekler, yetişkin halinde iki ayak üzerinde yürür ama yaşlandığında yürüyebilmek için bir de baston kullanır yani üç ayaklı olur." Yenildiğini anlayan sfenks kendini yüksek bir kayalıktan atar ve ölür. Hikâyenin farklı versiyonlarında kendini hırsla yiyip yuttuğu söylenir.
Anadolu’daki sfenks kabartma ve heykelleri
Anadolu’daki insan başlı aslan sfenkslerine Hitit, Lidya ve Frigya uygarlıklarında daha çok heykel olarak rastlanır. Bunlardan en ünlüleri, Alacahöyük kent kapısının iki yanına dikilmiş sfenksler ve Zincirli’de keşfedilen Neo-Hitit sfenksleridir.
Benzer Yaratıklar
Eski zaman kalıntılarındaki her insan kafalı hayvan sfenks sayılmaz. Örneğin antik Asur'da taçlı ve sakallı kral kafaları olan boğa heykelleri tapınak girişlerinde nöbet tutarlardı.
Yunanistan'ın klasik Olimpiyan mitolojisinde ilahî varlıkların her biri insan şekline sahip olmasına rağmen hayvan biçimine de bürünebiliyordu. İnsan ve hayvan şekilleri bir arada olan tüm mitolojik Yunan yaratıklar, Olimpiyan öncesi inançların kalıntılarıdır: Santorlar, Tayfon, Medusa, Lamia.

Hindu geleneğinde, Vişnu'nun dönüşümlerinden biri olan Naraşimha 'eril aslan' anlamına gelir. Dönüşümün insan gövdesi ve aslan kafası vardır.

Sfenks Kedisi


1966 yılında Canada- Toronto’da bir ev kedisi tüysüz yavru doğurdu.Bu bir doğal genetik mutasyondu ve Sphynx kedisi keşvedilmiş oldu.Bu kedi ; Tabiat ana tarafından hayat buldu ve bu sıradışı ırk Sphnx ortaya çıktı.Kuzey Amerika’da ve Avrupa’daki yetiştiriciler 30 yılı aşkın süredir bu kedileri üretmeye devam ettiler. Uygun şekilde yetiştirildiğinde Sphynx’ler çok dayanıklı fakat genetik olarak problemli kedilerdir.

Sphynx’ler herzaman tamamen tüysüz değillerdir ve “Tüysüz’lüklerinin” derecesi vardır. Sphynx kedileri sahiplendiğinizde ilk iginizi çekecek olan şey sıcak bir şeftali gibi hissettiren ciltleridir. Burun çevrelerinde , kulaklarında ve kuyruklarında kısa tüyler olabilir. Ayrıca mevsimsel ve hormonal değişiklikler tüy gelişimini etkileyebilir. Sphynx’lerin cilt dokusu enteresandır. Tüm renkler ve desenler mümkündür. Kedideki renk ve deseni oluşturan şey tabiki tüyler değil ciltteki pigmentlerdir.
Sfenks Bilmecesi

Sfenks, Teb'e giden yolu kesip, her geçene bir bilmece sormakta, bilemeyenleri ise öldürmektedir. Kanatlı, aslan vücutlu, kadın göğüs ve başlı Sfenks'in bilmecesini çözen kişi Oedipus olmuştur.
Efsanevi Sfenks, yoldan geçen herkese “Sabahları dört ayak, öğlenleri iki ayak ve akşamları üç ayakla yürüyen yaratık hangisidir?” sorusunu sorarmış. Oedipus, cevabın İnsan olduğunu söylemiş. O, bebekken emekleyerek dört ayaklı, gençlikte iki ayaklı ve yaşlılıkta bir bastonun yardımıyla yürüdüğü için üç ayaklı düşünülmüştü. Bilmecenin cevabı bilindiğinde, Sfenks, yol kenarındaki uçurumdan aşağı atlayarak kendini öldürmüş.
Bulmacanın diğer yanıtı, Pisagorcu sayılar teoremine uygundur.
4, 2 ve 3 sayılarının toplamı olan 9; insanın ve alt alemlerin sayısıdır.
4'le cahil insan emekler, 2 ile eğitimlidir ayakta durur, 3' le de ruhani insandır, çünkü bilgelik asasına yaslanır ve Bilgenin Asası ile 3 ayaklı oluşu bunun için özeldir.
Bulmacasının ardında yatan şey; Sfenks ile, Gizli Öğretilerin bedenlenmesidir aslında. Sfeks, bilmecesini çözemeyenleri öldürüyordu. Oysa bunu çözmek, Sonsuzluğa ve Hakikate ulaşmanın yolunu açmış olacaktı.
Sfenksin incelenmesi oldukça felsefi bir yönten gerektirir, kısaca, yatay olan aslan ve dikey olan insan başı ve göğsü ile 2 ayrı kısımla incelenebilir. Bilinç, üst kısımda, ise hakimiyete adaydır. Oedipus, “Eşiğin sakini” olur, bilgeliğin kurtarıcı ruhunu taşır.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.