25.10.2016

MANSAP NEDİR? MANSAPTA ALINACAK TEDBİRLER NELERDİR?

Global Bilgiler  /  at  14:18  /  No comments

Global Bilgiler
Mansap: Bir akarsu kesitinin aşağı kısmında kalan bölümüdür.

Taşkın koruma tedbirlerinin akar suyun drenaj alanı içindeki yukarı havzaya ilişkin olanları derenin ovaya açıldığı nokta olan boğaz kesiminde son bulur. Bundan sonra başlayan koruma önlemleri mansap tedbirleridir. Mansapta alınacak tedbirlerin amaçları sürüklenen malzeme akımını durdurmak, yetersiz doğal yatak dışına çıkarak zarara sebep olan akımları belirli frekanslara göre düzenlemek suretiyle zararsız hale getirmek, kıyıların oyulması sonucu toprak kayıplarını önlemek, yapıların ve diğer altyapı tesislerinin zarar görmesini engellemektir.

a) Sürüklenen Malzeme Akımını Durdurucu Yapılar: Yukarı havzadan taşınan ve sürüklenen malzemenin durdurulması ve tuzaklanmasını sağlamak için doğal yatağın uygun olduğu bir yerinde enerji kırıcı yapı ile bir düşü yapılır. Onun savak kanatlarından başlayan sağ ve sol sahilde proje debisinin savak yükü dikkate alınarak belirlenecek yükseltilerde oluşturulacak seddeler yakın yamaçlarda sıfırlandığı yerlere kadar uzatılır. Malzeme taşımayan enerjisi kırılmış akım doğal yatağa gönderilir ve gözleme alınır.

b) Yetersiz Doğal Yatak Kapasitelerini Düzenleyici Tedbirler:Tarım alanları veya meskun alanlar dikkate alınarak kesitin şekli ve büyüklüğü belirlenir. 

Kesit Şekilleri:

-Parabolik Kesit: Malzemenin yatakta depolanmış olduğu durumlarda, büyük ölçüde oyulmaların ortaya çıkmayacağı hallerde bu tip kesit uygulanır. Şevlerin yatık olmasına da özen gösterilir ve şev eğimleri 1/3 ten az tutulmaz.

-Yamuk (Trapez) Kesit: Kazılarla düzenlenecek yataklarda yamuk kesit en çok uygulanan şekildir. Bu nedenle yamuk kesitlerde iki hususa dikkat edilmesi gerekir. Bunlar kesit taban genişliği (b) ve şev eğimi (m) dir. Şev eğimi toprağın fiziki yapısına bağlı olarak belirlenir.

-Dikdörtgen Kesit: Kesit başlangıçta trapez biçiminde makineli kazı ile açıldıktan sonra yerine ve duruma göre açılacak temel kazısı üzerine harçlı kargir, beton ağırlık ve betonarme kıyı koruma duvarları ile oluşturulan bu tip kesitler yerleşim yerleri içerisinden geçen yataklardaki düzenlemelerde seçilir.

-Depolu Yamuk (Trapez) Kesit: Doğal yatağın belirli bir kapasiteyi geçirmesi için,fazla miktarda malzemenin kazılarak dışarıya çıkarılmasını gerektirir. Bu gibi durumlarda kazı malzemesi yatağın ya bir tarafında ya da iki tarafına depolanır. Depolama aralıklı veya aralıksız olabilir. Genellikle yamaçlara yakın giden yatakların düzenlenmesinde kazı malzemesinin depolanması gerekiyorsa yamaç tarafında depolar aralıklı, karşı sahilde aralıksız olarak yapılır.

-Seddeli Yamuk (Trapez) Kesit: Doğal yatağın derinleştirilmesi, yakın çevredeki araziler için derin drenaj gibi çalışacağından dolayı sulama yapılmadığı durumlarda tarım bitkilerine kök salma derinliğinde nem kaybına neden olacağından sakıncalıdır. Bu sakıncayı kaldırmak yinelenmeli debiler rigolün iki sahilinde oluşturulacak seddeler arasında palyeden geçirilir. Ancak sedde ile aralıksız deponun eşanlamda kabul edilmesi büyük bir hata olur. Zira depolar hiçbir zaman güvenilir olmadığında sedde gibi çalıştırılamaz.

c) Şevlerin Duraylılığını (Stabilitesini) Sağlayıcı Tedbirler:Yeterli yatak kapasitesi olmasına rağmen kıyı oyulmaları gibi istenilmeyen durumların ortadan kaldırılması için önerilecek tedbirlerdir.

1-Pere Kaplamalar: Yamuk kesitlerin açılmasından sonra akımın hızı ve sürükleme gücü dikkate alınarak pere kaplamalar yapılır. Pere kaplamalar genelde sürüklenen malzeme akımı olan dere yataklarında uygulanmaz.

1.1-Kuru Pere Kaplamalar: Ocak, kazı veya toplama taşından 20-40 cm arasında değişen kalınlıkta bir tabaka oluşturacak biçimde yapılır.Ufak parçalar ile aralar kamalanarak düzenli köşe ve yüzey oluşacak şekilde yapılır. Kuru pereler şevlerin gevşek ve akıcı olmayan hallerinde kullanılır.

1.2-Harçlı Pere Kaplamalar: Kuru perelerden farkı taşların aralarının çimento harcı ile doldurulması ve gerekirse derz yapılmasıdır. Harçlı pereler siltli, kumlu gevşek ve su ile temas halinde akıcı hale dönüşen şevlerde uygulanır. Diğer kargir yapılar gibi anolara bölünerek yapılır. Her iki sahilde pere kaplamanın şev topuğunda bir sandık açılarak topuk tahkimatı oluşturulur.

2-Beton Kaplamalar: Beton kaplamalar da siltli, kumlu gevşek ve su ile temas halinde akıcı hale dönüşen şevlerde uygulanır. Anolar halinde yapılır. Doğal yapı gereçlerinin sağlanması veya proje yerine taşınmasının çok yüksek maliyet gerektirdiği yerlerde tercih edilir.

3-Gabion (Fildöfer) Kaplamalar: Gabion; çift bükümlü,çinko veya PVC kaplı, yumuşak telden, altıgen gözenekli ve kafes örgü şeklinde imal edilen, dikdörtgen prizma (sandık) veya silindir şeklinde olabilen imalatlardır. Bu sandıklar akarsu yatağındaki doğal malzeme veya kaya ufağı ile doldurulmak suretiyle şevlerde tahkimat sağlanır. Gabion imalatlar, eğimin ve sürükleme gücünün fazla olmadığı, iri rüsubat taşımayan akarsularda kullanılmaktadır. Çok iri kaya ve taş bloklar sürükleyen dere yataklarında tellerin darbe etkisiyle kırılarak sandıkların dağılması ve yapının bütünlüğünün bozulması ihtimal dahilindedir.

4-Taş Dolgular: Dış kurplardaki oyulmalar nedeniyle şevler genellikle yatık eğimlerini kaybeder ve eğim dikleşir. Dere yataklarının bu duruma gelen kıyılarında şevlerin korunması için taş dolgular iki değişik biçimde uygulanır.

4.1-İstifsiz Taş Dolgular: Doğal yatakta sürekli akımın bulunduğu durumlarda istifsiz taş dolgular uygulanır. Burada temel ilke yüksek su düzeyine kadar şev önünde oyulmanın durmasını sağlamak için şev üstünden boşaltılacak taşlarla bir dolgu oluşturulmasıdır.

4.2-İstifli TaşDolgular: Doğal yatakta sürekli akımın kesildiği veya yatak içinde şev dibinden uzaklaştırma imkanı olduğu takdirde önce topuk tahkimatı yapılır ve şeve doğru dolguya devam edilir. Ancak burada şevlerin yüzünde dolguya geçmeden evvel şev eğimi 1/1 den 1/1,5 a kadar yatırılır. İstifli taş dolgular, kuru perelere göre daha kalın bir kaplama yüzeyi oluştururlar.

5-Mahmuzlar: Şevlerin korunmasında doğrudan etkili değilse de belirli bir süre sonunda beklenen korumayı gerçekleştiren yapılardır.Mahmuzlar yapım amaçlarına ve yapı tekniklerine göre değişik olurlar. Ancak amaçları belirlendikten sonra yapı tekniklerine karar verilir. Bir bakıma bu kararı malzeme sağlama hususu da etkiler.

5.1-Saptırıcı Mahmuzlar: Çok genişlemiş yataklarda yüksek düzeydeki suları karşı sahil veya açılmış rigol yönüne sevk etmek için yapılır. Ana saptırıcı mahmuzun korunması için memba tarafına bir koruyucu kısa mahmuzla birlikte yapılır.

5.2-Çöktürücü Mahmuzlar: Çok miktarda askı malzemesi taşıyan taşkın sularının akış hızı düşürülerek askı malzemelerinin mahmuz aralarında çöktürülerek bir yandan şevlerin aşınmasını durdurmak, öte yandan da yatak içinde yeni toprak kazanmayı gerçekleştirmek amacıyla yapılırlar.

5.3-Yüzer Mahmuzlar: Mahmuzun üstü, maksimum su seviyesinin üstünde kalır ve bu mahmuzların üzerinden su aşmaz.

5.4-Batık Mahmuzlar: Taşkın debisinin belirli bir miktarından sonra mahmuzun su düzeyi altında kalarak amacına uygun çalışması beklenen mahmuzlardır.

5.5-Kaplama Mahmuzlar: Islak kumun mahmuz biçiminde şekillendirildikten sonra harçlı kargir veya betonla kaplanması ile yapılan mahmuzlardır.

5.6-Beton Mahmuzlar: Yerinde hazırlanacak kalıba dökülecek beton ile oluşturulan mahmuzlardır.

5.7-Kargir Mahmuzlar: Çimento harcı ile yapılacak ocak, kazı veya toplama taş kullanılarak yapılan mahmuzlardır.

5.8-Fildöfer (Gabion) Mahmuzlar: Fildöferden hazırlanan sandıkların yerinde yataktan sağlanacak malzeme ile doldurularak yapılan mahmuzlardır.

6-Bitkisel Kaplamalar: Yatak şevleri yerine sedde şevlerinde uygulanan bu tip kaplamalar ayrık cinsi çayır otları veya söğüt cinsi ağaçlardan oluşur. Belirli sürelerde yatakta malzeme birikmesi söz konusu olmayacak ise şevlere söğüt dallarından hazırlanacak çeliklerin dikilmesi ile kıyı oyulmaları önlenir.


İSTİNAT DUVARLARI
Global Bilgiler

Doğal zeminde şev veya her türden toprak, kum, çakıl ve benzeri dolgu malzemesini stabil halde tutmaya yarayan yapılardır. Uygulamada ilk bakışta ekonomik olacağı düşünülerek kuru duvar veya harçlı kargir duvar kullanılmaktadır. Yapı gereçlerinin sağlanmasında bazı ocakların yakın çevrede bulunmaması, taşımaların maliyet içerisinde büyük yer tutması gibi etkenler göz önüne alındığında bazı şartlarda beton ağırlık ve betonarme duvarlarda yapılabilir.

1-Kuru Duvarlar: Düzenlenecek taşkın yataklarında kıyı erozyonunu önlemek amacıyla kullanılan geçici tesislerdir. Kuru duvarların stabilitesinin sağlanması için kalınlıkları 0,5 m den az alınmazlar. İnşaat sırasında taşlar kabaca düzeltilerek kullanılır, tabakalar halinde yükseltilir ve ara boşlukları ufak taşlarla doldurulup sıkıştırılır.

2-Harçlı Kargir Duvarlar: Bu tip duvarlar kıyı erozyonundan, gevşek zeminlerin tutulmasından ve düzenlenen proje yatağına tehlike yaratabilecek toprak kaymalarının önlenmesine kadar oldukça genişbir amaç için kullanılan ve sürekli kalıcı sayılan yapılardır.  Yükseklikleri maksimum su düzeyinin 0,5 m yukarısında, temel derinliği en az 1 m. altta kalacak şekilde seçilmelidir. Oyulmalara karşı uygun kesitle anroşman ile temelin direnci sağlanmalıdır. Duvarın üst yüzü en az 5 cm kalınlıkta harpuşta betonu ile örtülmelidir. Duvarlar herhangi bir yapının temeli olarak kullanılamazlar.

3-Beton Ağırlık Duvarlar: Doğal yapı gereçlerinin sağlanması veya iş yerine taşınmasının çok yüksek maliyet gerektirdiği hallerde harçlı kargir duvarların yerine beton ağırlık duvarlar da yapılabilir.

4-Betonarme Konsol Duvarlar: Kargir ve beton ağırlık duvarlar ile yapılan ekonomik kıyaslamalar ve de statik hesaplar neticesine göre betonarme konsol duvarlar da tercih edilebilir.

5-Gabion Duvarlar: Gabion duvarlar eğimin ve sürükleme gücünün fazla olmadığı, iri rüsubat taşımayan akarsularda, diğer duvar tiplerine göre ekonomik bulunması halinde tercih edilebilirler.

TAŞKIN KORUMA PROJELERİNDE YER ALAN SANAT YAPILARI

Global Bilgiler
1-Köprüler: Akarsuların ıslahı amacıyla yapılan taşkın koruma kanallarının ulaşım yollarını kestiği yerlerde ulaşımın sağlanabilmesi amacıyla yapılan sanat yapılarıdır. Açıklığın fazla olduğu yerlerde tercih edilir.Köprüler ahşap, çelik, kompozit (beton ve çelik karışımı), betonarme kirişli, öngerilmeli betonarme kirişli yapılabilirler. Yol ve akarsu açısıiyi ayarlanmalıdır. Hava payı taşkın sırasında yüzen materyallerin rahatça geçebilmesi için emniyetli alınmalıdır.


2-Menfezler: Akarsuların ıslahı amacıyla yapılan taşkın koruma kanallarının ulaşım yollarını kestiği yerlerde ulaşımın sağlanabilmesi amacıyla yapılan sanat yapılarıdır. Açıklığın fazla olmadığı yerlerde tercih edilir.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.