22.11.2016

ÇIĞ EROZYONU

Global Bilgiler  /  at  20:39  /  No comments

Global Bilgiler
Çığ, bir yamaç üzerinde toplanan kar kütlesinin yeni yağan karlarla aşırı yüklenmesi (ağırlığının artması) veya herhangibir sebeple yamaçla bağlantısının zayıflaması halinde, herhangi bir hareket gücü ile dengesini kaybederek dağ yamacından aşağıya doğru kayması ve yuvarlanması olayıdır. Çığlar önlerine gelen engelleri tahrip eder, beraberinde toprak, taş ve ağaçları söker ve götürür. Bu şekilde meydana gelen aşınma ve taşınma olayına çığ erozyonu denir.

Bir başka ifade ile çığ genelde, boylu bitki örtüsü (orman) olmayan, dağlık ve eğimli arazilerdeki kar kütlesinin iç ve dış kuvvetler etkisi ile vadi tabanına doğru hızla akması veya top halinde yuvarlanmasıdır. Çığ olayında en büyük tehlike yerdeki sıkışmış eski kar örtüsünün üzerine, tipi sonucu taze karın yığılması ile yeni kalın bir tabaka oluşması ve tipi sonrası gelen, çoğunlukla, sıcak hava akımının, bu iki tabaka arasını eritmesiyle kaygan bir zemin oluşturmasıdır. Kar kitlesinin oturduğu zeminin kaygan olması, pürüzlülüğün bulunmaması çığın hareketini kolaylaştırır.

Çığ, doğal ve yapay olarak teşekkül edebilir. Bir yamacın anormal şekilde kar tutması sonunda, herhangi bir sarsıntı veya bir sesle dahili gerilim kuvvetlerinin oluşmasıyla kar tabakasını tutan desteğin aşılması sonucu, yapay çığ olayı meydana gelebilir.

Bunun yanında, değişik tarihlerde yağan karla meydana gelen tabakalar arasında veya kar örtüsü ile zemin arasında, kar örtüsünü yerinde tutan toplam kuvvetin, fazla yüklenim sebebiyle aşılması halinde doğal yolla çığ meydana gelir.

Dereler, açık ve dik yamaçlar doğal çığ yollarıdır. Arazi engebeleri ise yol değiştirici setler ve güvenlik adacıkları olarak etkilidirler. Tepecikler, yamacın eğim açısının çabuk değiştiği yerlerde bir geçiş zonu oluşturur ve çığı yavaşlatarak dışa doğru yayılma şansı verir.

Yeni kar yağışı ve rüzgâr, çığı meydana getiren en büyük tehlikedir. Ne kadar çok kar yağarsa çığ tehlikesi o derece artar. En tehlikelisi ise, bir tipiden sonraki ilk güneşli gündür. Hele taze kar yağışından sonra, rüzgâr çıkarsa, bütün kar, rüzgâr altı yamaçlara sürüklenerek, orada birikir. Böylece, tepelerde kar saçakları oluşur. Bu da çığ geliyor demektir.

Mevcut kar örtüsü ağırlığı sebebiyle, yamaçtan aşağıya doğru çok büyük kayma kuvveti meydana getirir. Değişik tarihlerde yağan eski tabakalar arasındaki sürtünme ve diğer yan etkiler bu kuvvete karşı yeterli olamaz. Bu sebeple yamaçtaki kar kütlesi, kurulmuş bir fare kapanı gibidir. En küçük bir etki (tahrik), mesela bir kayakçının ağırlığı veya bir ses şoku ile derhal çığ düşer.
Global Bilgiler

Çığ Yolu
Çığların yamaç yukarısından aşağısına (vadi tabanına) kadar hareketini sürdürdüğü alanın tümü çığ yolu olarak adlandırılır. Genellikle üç kısımdan oluşur, başlama zonu, çığ yatağı, durma zonu.

Başlama Zonu
Genel olarak çığ yolunun en fazla eğime sahip olan bölümüdür. Bu bölümde genellikle eğim açısı 28° - 55° (eğim %58 - %173) arasında değişir

Çığ Yatağı
Genel ve kaba bir kural olarak en az 15°’lik bir eğim açısına (%27 eğime) sahiptir; çoğunlukla bu bölümde eğim açısı 20° - 25° (eğim %36 - %47) arasındadır.

Durma Zonu
Genellikle yamaç etekleri ve vadi tabanıdır. Fakat bazı ekstrem çığ olaylarında çığın vadi tabanını geçerek karşı yamaç yukarısına doğru hareketini sürdürebildiği, dolayısıyla durma zonunun, çığın meydana geldiği yerin karşı yamacı yukarısına doğru uzanabildiği de olmaktadır.

Yüksek dağlık alanlara, kışın yağan yağışın önemli bir bölümü kar şeklinde olur. Dağlar, aynı zamanda fazla miktarda rüzgâr da alırlar. Bu rüzgârlar, yağan karların bir bölümünü taşıyarak çığ oluşumuna uygun alanlara taşırlar. Bu açıdan arazi yapısı ve iklim, çığın oluşmasında etkili olan en önemli iki faktördür.

Yamaç Meyili Açısı
Çığların oluşumu için arazinin, kritik meyil açısı 28º olarak belirlenmiştir. Çığların oluşması olasılığı, belirli bir dikliğe kadar, eğim açısı ile artar ve sonra yamaçlar tam bir dikliğe yaklaşırken azalır. Bu azalmanın nedeni büyük miktarlardaki karın son derece dik yamaçlarda tutunamamasıdır. Çığlar genellikle 280 - 550 arasındaki eğimlerde oluşur.

Yamaç Profili
Profilleri konveks (dış bükey) olan yamaçlar, büyük çığların oluşumunu kolaylaştırır. Fakat, konkav (iç bükey) yamaçlar çığ olma olasılığı daha azdır.

Yamacın Bakısı
Bir yamacın bakısı, çığ oluşumunda birinci derecede etki yapar. Kar yüzeyinin güneş ısısından etkilenmesi, yamacın bakısına ve meyil açısına göre değişir. Kuzeye açık kısımlar, kış başlarında, derin kırağı, karın inkişafı için çok uygun yerlerdir. Çığ, bu bölgelerde daha sık oluşur.

Güneye bakan ve güneş ışınlarının dik geldiği yamaçlar, güneş ısısını daha fazla alırlar. Bu yüzden kar erimesi, karın birikiminden daha fazla olabilir. Böylece çığ oluşumu önlenmiş olur. Ayrıca, çığın meydana gelmesi için, çığ oluşumuna uygun yamaç yüzeyinin, belirli bir uzunlukta olması gerekir.

Zemin Durumu ve Arazinin Bitki Örtüsü
Düz ve otlu yamaçlar çığ oluşumunu kolaylaştırır. Çünkü, nemli ot vejetasyonu çığların hareketini hızlandıran bir kayma düzlemi meydana getirir.

Zeminde bulunan büyük kayalar, çalılar çığın oluşumunu engeller. Küçük çalılarla kaplı araziler, kış aylarında bir kararlılık durumu gösterirler. Fakat, bunlar karı, henüz sığ iken tutabilirler. Daha sonra yağan kar kalınlığının artmasıyla mevcut çalılar karla örtülür ve yüzey çığları için daha fazla kararlılık durumu yapamazlar.

Global BilgilerBoylu ağaçlarla kaplı ormanlar, çığ oluşumunun önlenmesinde çok önemli bir görev yaparlar. Çünkü ağaçlar kar kitlesinin harekete geçmesini engellediği için çığın oluşumu başlamadan durdurulmuş olur. Ancak, kısa aralıklarla sık sık tekerrür eden yoğun kar yağışları sonunda aşırı kar birikimi olabilir. Böyle durumlarda kar kitlesinin ilk hareketinin başlamasına uygun açıklık bulunduğu takdirde, çığ kütlesi süratle büyür ve önüne gelen ağaçları devirerek yoluna devam edebilir. Özetle, çok ender de olsa bazı şartlarda, boylu ağaçlarla kaplı ormanlarda çığ oluşumunu engelleyemez.

İklim

  • İklim özellikleri çığın oluşumunu etkilemektedir. Bunlardan yağışın şekli, miktarı, zamanı ile rüzgâr şiddeti çığ riskini artıran etkenlerdir. Şiddetli bir kar tipisinden sonra 36 saatten fazla süreyle hava sıcaklığının 0ºC üzerinde olması çığ oluşumunu kolaylaştırır. Kar soğuk hava koşulları altında hareketsizdir. Havaların ısınması ile karın harekete geçmesi beklenir. Bunun sonucunda özellikle güney yamaçlarda ıslak kar çığları oluşur.
  • Mevcut kar üzerine yağmur yağması çığlara neden olabilir.
  • Mevcut eski kar üzerine, yeniden bir defa da 25 cm’den daha fazla kar yağması,
  • Tipi sırasında hızı saniye’de 7 m’den fazla olan rüzgârın 24 - 48 saat süre ile devam etmesi,
  • Mevcut kar üzerine yağmur yağması, güneşin açıp hızla erimeye sebep olması çığ olayını artırmaktadır
  • Kar yağışı sırasında şiddetli rüzgârın 24 - 48 saat devam etmesi karın belli bölgelerde birikmesine sebep olur. Bu birikme sonucu çığ şartları oluşur.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.