5.11.2016

Dağ Oluşumu (Orojenez)

Global Bilgiler  /  at  15:35  /  No comments

Orojenez, İç kuvvetlerin ortaya çıkma şekillerinden birini ifade eden orojenez terimi dağ oluşumu anlamına gelir. (Oros = dağ; genese = oluşum)
Akarsular, rüzgârlar ve buzullar gibi dış kuvvetler tarafından yeryüzünden aşındırılan materyaller taşınarak deniz çanaklarında birikir. Zamanla çok kalın tabakaların oluştuğu tortulanma alanlarına jeosenklinal adı verilir. Bu tortulanma alanları, yer kabuğundaki levhaların birbirine yaklaşmasıyla sıkışarak yükselir yada alçalırlar böylece Orojenez yani Dağ oluşumu gerçekleşir. 
jeosenklinal 
Orojenez 









Dağ oluşumu Kıvrılma ve Kırılma şeklinde olur.

Kıvrım Dağları

Yer kabuğunu oluşturan levhaların birbirine yaklaştığı yerlerdeki tortul tabakalar esnek yapıda ise kıvrılarak yükselir. Böylece kıvrım dağları oluşur. Avrupa’da Alp’ler, Asya’da Himalayalar, Türkiye’de Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları orojenik hareketlerle oluşmuştur. Kıvrılma sonucu oluşan yapılarda tabakaların çanak şeklini aldığı çukur kısımlarına senklinal, kubbemsi şekilde yüksekte kalan kısımlara antiklinal denir.
antiklinal 
senklinal
Kırık Dağları

Jeosenklinallerde biriken tortul tabakaların sertlik derecesi birbirinden farklı olabilir. Orojenik hareketler sırasında esnek tabakalar kıvrılırken, kıvrılamayacak kadar sert olan tabakalar kırılır. Bu kırık hatlarına fay adı verilir. Kırılma sonucunda yükselen kısma horst, alçakta kalan kısma ise graben denilmektedir.



Orojenez devreleri

Yer tarihinin yaklaşık 700 milyon yıllık yeni zamanlarında dört devrede büyük çapta dağ oluşum hareketleri meydana gelmiş ve her birinde on binlerce km uzunlukta sıradağlar yeryüzünde yükselmişlerdir. Bunlar sırasıyla; Assintik, Kaledoniyen, Hersiniyen ve Alpin orojenezleridir.
Assintik Orojenezi: Alt ve Üst Algonkiyen (Proterozoyik) arasında meydana gelmiştir. Kambriyen tabakaları bu formasyonlar üzerinde açılı uyumsuzlukla dururlar. Baltık havzasında, Kanada kalkanında ve Büyük Kolorado Kanyonunda bu diskordanslı durum açıkça görülür.
Kaledoniyen Orojenezi: Silüriyen’de ve özellikle bu devrin sonlarına doğru etkinliğini sürdürmüştür. Devoniyen tabakaları Silüriyen üzerinde transgressif ve açılı uyumsuz olarak bulunurlar. İskoçya ve Norveç’te, Kuzey Amerika’nın Göller Bölgesi’nde bu durum gözlenebilir.
Hersiniyen Orojenezi: Avrupa’da Karbonifer ve Permiyen devirleri boyunca meydana gelmiştir. Triyas tabakaları Üst Paleozoyik oluşuklar üzerinde uyumsuzlukla dururlar. Orta Avrupa masifleri çevresinde ve İrlanda güneyinde durum böyledir.
Alpin Orojenezi: Jura’da başlayarak Tersiyer sonuna kadar devam etmiş ve kıvrımlanma hareketleri birçok safhada gerçekleşmiştir. Pliyosen yaşlı tabakalar bile bu devrenin son safhasında deforme olmuşlardır; yalnız Kuvaterner tortulları yatay olarak daha yaşlı formasyonları örter. Sonucunda İspanya'dan Endonezya'ya kadar uzanan Alpin kuşağı oluşmuştur.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.