22.11.2016

RÜZGÂR EROZYONU

Global Bilgiler  /  at  20:26  /  No comments

Global Bilgiler
Rüzgar, Yüksek basınçtan alçak basınca doğru çoğunlukla yatay, bazen de dikey yönde olan hava hareketidir. Rüzgar, dünyada hava sıcaklığının değişimi ve transferinde, yağış ve okyanus akımlarının oluşumunda, ayrıca bitkilerin döllenmesinde son derece etkili ve önemlidir.

Yeterli bitki örtüsü bulunmayan, oldukça düz ve geniş arazilerde, gevşek yapıdaki kuru ve ince bünyeli toprağın, şiddetli rüzgârların etkisi ile parçacıklar halinde yerinden oynatılarak sıçrama, sürüklenme ve uçma hareketleri ile yer değiştirmesi olayına rüzgâr erozyonu denir.

Bir başka ifade ile rüzgâr erozyonu, bitki örtüsünden yoksun, düz ve geniş arazilerde, gevşek, kuru ve ince bünyeli toprakların rüzgârın etkisi ile yerinden oynatılarak toz bulutları halinde yer değiştirmesine denilmektedir.

Rüzgâr ince toprak parçacıklarını, bitki besin elementlerini taşıyarak toprağın verim gücünü düşürür. Toprağa ve ürüne verdiği zararın yanında çeşitli yapılara ve tesislere de zarar verir. Toz fırtınaları havayı kirletir. Tarlalardan almış olduğu tozları, ince toprak tanelerini ve çeşitli mikropları taşımak suretiyle insanlarda sağlık problemlerine neden olur.

Rüzgârlar belli bir hızın üzerine çıktıkları zaman ilk önce toprak parçalarını yerlerinden oynatırlar. Daha sonra küçük toprak parçalarını toprak yüzeyi üzerinden kaldırırlar. Kalkan bu parçalar rüzgâra en hassas olan ince elemanlar ve kumlardır.

Rüzgâr hızı, toprak üzerindeki ilk birkaç metre yüksekliğe kadar parabolik bir formül dahilinde yükselir, daha sonra bu hız süratle artar. Erozyonun şiddeti de rüzgâr hızı ile orantılı olarak artar. 15-20 km/saatlik bir hız, rüzgâr erozyonunun başlaması için yeterlidir. Daha sonra erozyon, rüzgâr hızının küpü ile orantılı bir şekilde artar.

Rüzgârla toprak parçacıklarının taşınması üç türlü olmaktadır;
Global Bilgiler

1. Yüzeyden Sürüklenme ve Yuvarlanma

Sıçrama hareketi yapan daha küçük taneciklerin alçalarak toprağı dövmeleri sonucu daha büyük toprak taneciklerinin yüzeyde yuvarlanarak yer değiştirmeleri olayıdır. Bu şekilde taşınan toprak taneciklerinin çapları 0.5 mm. ile 2.0 mm. arasında değişir.

2. Saltasyon (Sıçrama) Hareketi

Rüzgâr erozyonunun en önemli şekli sıçrama hareketidir. Rüzgâr erozyonu ile taşınan materyalin yaklaşık % 55 ile % 72’si sıçrama hareketi ile taşınır. Ayrıca sıçrama hareketi olmadan süspansiyon ve sürükleme olayı gerçekleşmez.

Orta büyüklükteki tanelerden süspansiyon hale geçemeyecek kadar irice, fakat sıçrayıp bir müddet havada kalacak kadar küçük olan çapları 0.1-0.5 mm arasındaki parçacıklar, sıçrama ile taşınırlar.

3. Süspansiyon Hareketi

İnce toz tanecikleri havada askıda (süspansiyon) bir durumda iken toz fırtınaları halinde taşınırlar. Süspansiyon, 0.1 mm ‘den daha küçük taneciklerin havada asılı bir şekilde hareketine denir. Bu şekilde topraklar, yerden 1 metre yukarıdan uzaklara taşınabilmektedir.

Rüzgâr erozyonunun 3 aşaması vardır. 

Bunlar;

  1. Hareketin başlaması,
  2. Taşınma,
  3. Yığılma,
Rüzgâr erozyonu genellikle kurak ve yarı kurak iklim şartlarının hüküm sürdüğü yörelerde oluşur. Rüzgâr sayesinde verimli topraklar, yerlerinden koparılarak başka yerlere taşınır ve devamlı yığılma sonucu lös toprakları oluşur. Rüzgârın etkisi ile yalnızca verimli toprakların kaybı söz konusu olmaz, aynı zamanda buharlaşmanın hızlanması ile toprak nemliliği de azalır. Ayrıca, şiddetli rüzgârlar bitki büyümesinin yavaşlamasına ve verimin düşmesine sebep olurlar.

Rüzgâr erozyonu, su erozyonundan farklıdır:

  • Rüzgâr erozyonunda, darbe tesiri ile aşındırma yoktur. Ancak, rüzgârın sürüklenme gücü ile parçacıklar sürüklenir. Düşen dane, çarptığı danenin harekete geçmesine yardımcı olur.
  • Su erozyonu eğimle orantılı olarak artarken, rüzgâr erozyonu düz arazilerde şiddetlenir.
  • Rüzgârın kuru toprağı daha kolay aşındırıp taşımasına rağmen su, toprağı ıslatmadan taşıyamaz.
Rüzgâr erozyonunu etkileyen faktörler; iklim, toprak, vejetasyon, yüzeysel pürüzlülük ve erozyon alanının uzunluğudur.

İklim

Rüzgâr erozyonunu etkileyen iklim faktörleri, rüzgârın yönü, şiddeti ve süresi, yıllık yağış miktarı, mevsimlere dağılımı, sıcaklık, buharlaşma ve nispi nemdir. Toprak taneciklerinin fiziksel özellikleri yer değişmelerde etkili ise de esas olarak kuru taneler uçmakta, toprağın ıslak durumunda toprak hareketi olmamaktadır. Bu açıdan rüzgâr erozyonunda iklimin etkisi büyüktür. Kurak ve yarı kurak bölgelerde düşük nispi nem, düşük yağış miktarı ile sıcak ve sert rüzgârlar toprağın hareketini kolaylaştırmaktadır. Toprak üzerinde rüzgârın esmesi, evaporosyonu yükseltir ve toprak rutubetini azaltır. Toprağı savurarak verimin düşmesine sebep olur.

Rüzgâr erozyonu akarsu, göl ve deniz kıyısındaki kumlu topraklarda da etkilidir. Yağışın yıl içerisindeki dağılımının düzensiz olduğu yağışlı bölgelerde kurak geçen periyotlar içerisinde toprağın rüzgâr erozyonuna karşı duyarlılığı artmaktadır. Rüzgâr erozyonu her yerde ve her dönemde görülebilen ancak, yıllık yağışların düzensiz, toprak yüzeyinin kuru ve bitki örtüsünden yoksun kurak ve yarı kurak bölgelerde daha etkili olan bir erozyon çeşididir.

Toprak

Rüzgâr erozyonunda toprağın tekstürü, strüktürü, tane yoğunluğu, hacım ağırlığı, organik maddesi, nem kapsamı önemlidir. Toprağın gevşek, kuru ve kolay ufalanabilir olması rüzgâr erozyonunu artırıcı etkenlerdir.

Yüzeysel Pürüzlülük

Arazi yüzeyindeki girinti çıkıntılar arasındaki farklılıklar arttıkça, rüzgâr erozyonu şiddeti de artmaktadır. Çünkü, çıkıntılar daha çok rüzgâr etkisine maruz kaldığından, rüzgâr aşındırması fazla olur.

Bitki Örtüsü

Bitki örtüsünün boyu, sıklığı, tipi, rüzgâr erozyonunda etkilidir. Çünkü, vejetasyon rüzgâr hızını azaltarak, erozyonu önlemektedir. Erozyona uğrayan alanın genişliği ve uzunluğu fazla ise rüzgâr erozyonu da artmaktadır.

Arazi Kullanımı

Ormanların, meraların ve tarım alanlarının yanlış kullanımı rüzgâr erozyonuna sebep olmaktadır.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.