22.11.2016

Sel Dereleri ve Sınıflandırılması

Global Bilgiler  /  at  20:16  /  No comments

Global Bilgiler
Sel, bir bölgede toprağı belirli bir süre için tamamen veya kısmen su altında bırakan; ani, büyük ve düzensiz su akıntılarına verilen isimdir.

Sel deresi genel anlamıyla, yağış esnasında hızla kabaran sularla, taban ve kıyıların oyulması sonucunda, büyük materyal kütlelerinin harekete geçerek taşınmasına ya da büyük bir suyun götürülmesine sahne ve zemin oluşturan bir deredir. 

Bu açıdan sel dereleri, üç bölgeli bir havza haline gelmiş, genç bir hidrolojik ünitedir.

Sel dereleri, genellikle bulundukları dağ silsilesine dikey yönde akan, çoğu kez yılın birkaç saat ya da günde akımı olan derelerdir. Sel dereleri, son derece düzensiz bir debiye sahiptir. Yağış havzaları küçük olan bu dereler, yaz mevsiminin büyük bir kısmında kurudur. Yağış havzasında bitki örtüsü ne kadar zayıf ise akıntısız kurak periyod da o kadar uzun olur. Sel dereleri şiddetli yaz sağanakları sonucu bazen de kış sonu ile ilkbaharın başlangıcında kar erimesine ek olarak düşen yağış nedeni ile hızla artan bir debiye sahiptirler. Sonbaharda ise toprak neminin az olduğu ve şiddetli ani yağışların başlaması ile dere akımları artmaktadır.

Genel olarak büyük ölçüde sediment taşıyan bu derelerin boğaz bölgesinden sonra mecraları, materyal birikmesi nedeniyle kapasitesini kısmen veya tümüyle yitirmiş bulunduklarından, taşkın suları etrafa taşınarak can ve mal kaybına sebep olmaktadırlar.

Sel dereleri,

1. Su toplama,
2. Boğaz
3. Taşıntı konisi

Olmak üzere üç bölüme ayrılır.

Su Toplama Bölgesi

Su Toplama bölgesi, havza sularının toplandığı kısımdır. Bu bölgede, hem dere tabanları ve şevleri, hem de yağış havzası yüzeyi, parmak ve oyuntu erozyonu nedeni ile aşınma halindedir. Toprağın su ile doygun olduğu zamanlarda, yamaçlarda şev stabiletisinin azaldığı yerlerde, heyelan ve yamaç akmaları sonucunda da kütle hareketine dönüşmektedir.

Bu bölgenin, kütle ve yüzey stabilitesi bozuktur. Sürekli olarak mecra taban şevleri suların etkisi ile aşınmakta, bu nedenle dere tabanının iki kıyısındaki yamaçlar dengesini kaybederek düşmektedir.

Boğaz Bölgesi

Boğaz bölgesi genellikle kayalıktır. Taban ve kıyı oyulması görülmez. Bu nedenle de tabanda alçalma ve kıyılarda yamaç çökmesi yoktur.

Taşıntı Konisi (Birikinti)

Dere, boğaz bölgesinden sonra, daha büyük dereye veya vadiye yahut ta ovaya açılmaktadır. Toplanma bölgesinden sedimentle yüklü olarak gelen sular burada, eğimin azalması ve yatağın genişlemesi ile hızlarından ve taşıma güçlerinden önemli oranda kayba uğradıklarından sedimenti taşıyarak bırakırlar. Derenin taşıdığı sediment miktarı ne kadar çok olursa moloz konisi de o kadar dik olur. Taşıntı konisinde genel olarak taban ve yüzey erozyonu görülmez. Ancak sediment ile yüklü suların taşkın şeklinde su ve rusubat baskını söz konusudur.

Sel Dereleri iki sınıfa ayrılır.
Global Bilgiler

1. Yağış Havzaları, Yüksek Dağlık Araziden Oluşan Sel Dereleri

Havzanın su toplanma bölgesi, boğaz bölgesi ve taşınma konisi belirgin bir suretle birbirlerinden ayrılmışlardır. Havzanın yağış alanı dik ve eğimlidir. Eğime bağlı olarak suyun kinetik enerjisinin artması ile taban ve şevlerde şiddetli oyulmalar, yüzeyde ise aşırı erozyon vardır.

Havzada, suların toplanma zamanı kısadır. Şiddetli bir sağanağın havzanın uzun ekseninin tümünü kapsaması ihtimali büyüktür. Böyle havzalardan, süreleri düşük, pik değerleri yüksek sel debilerini beklemek yerinde olur.

2. Yağış Havzaları, Orta Yüksek ve Dalgalı Araziden Oluşan Sel Dereleri

Havzanın, su toplanma bölgesi, boğaz bölgesi ve taşıntı konisi belirgin olarak birbirinden ayrılmış değildir. Havzanın memba ve mansap uç noktaları arasındaki yükseklik farkı, yüksek dağlık arazidekinden fazla değildir.

Havzada, suların toplanma zamanı uzundur. Şiddetli bir sağanağın havzanın uzun ekseninin tümünü kapsaması imkânı düşüktür. Havzada, süreleri uzun, pik değerleri düşük sel ve taşkın debileri beklenir. Dere boyunca eğimler yüksek değildir. Olağandışı şiddetli yağışlar dışında, yamaçlarda yüzey erozyonu, meralarda taban ve kıyı oyulması, sorun olarak görülmez.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.