11.12.2016

TÜRKİYE’DE EN ÇOK GÖRÜLEN TOPRAK TİPLERİ

Global Bilgiler  /  at  16:45  /  No comments


Türkiye genellikle arızalı bir yapıya sahip olduğundan ve bu arada değişik ana materyal, iklim ve vejetasyon özellikleri gösterdiğinden çeşitli toprak tipleriyle karşılaşmamız mümkün olmaktadır. Burada, genç topraklardan olgun topraklara doğru bir sıra takip edilerek Türkiye’de en çok rastlanan tipler hakkında kısa ve özet bilgiler verilmeye çalışılacaktır.

1— Ham Topraklar (Syrosem'ler)

Belirli bir humus katmanın (A) gelişemediği, toprak oluşunun henüz başlangıcında olan genç topraklardır. Ana kaya silikat türünden ise «Silikat-Syrosem»; kalker, dolomit, kireçtaşı, jips vs. ise «Kalker-Syrosem»; lös ise «Löss-Syrosem» denir. Bu topraklarda esas itibariyle fiziksel ayrışma hakimdir.







2— Gri Topraklar (Sierosem)

(A1) Ham topraklara benzerler. Kurak ve sıcak/soğuk İklim şartlarında oluşan, zayıf gelişimli topraklardır.

Profil gövdesi genellikle açık-gri renkte olup, pek fakir, kireççe çok zengin topraklardır. Yüzeyden itibaren profile kireç hakim olabilir. A-C horizonlu topraklardır. A horizonu gelişimi çok zayıftır.






3— Ranker Topraklar

Kireççe fakir veya kireçsiz silikat ana kayaları üzerinde oluşan A-C katman sırasına sahip topraklardır. Genellikle çatlaklı, kısmen ayrışmakta olan ana kaya üzerinde 01, 2 ve A1 katmanı belirgin bir şekilde yatar. Organik madde birikiminin kuvvetli, buna karşılık ayrışmanın yavaş olduğu bölgelerde kuvvetli asit tabiattadır. Humusun ayrışma durumuna göre «mull tipi ranker», «Çürüntü Tipi Ranker» vs, diye ayrılabilir. Çok sığ olanlarına «Proto-ranker» denilebilir. Bununla beraber «Ranker» teşhisini koyabilmek çok defa yeterlidir.



4— Rendzina  Topraklar

Ülkemizde en çok rastlanan A-C horizon sırasına sahip topraklardan biridir. Özellikle kalker, dolomit, marn ve benzeri kireçli ana materyeller üzerinde gelişirler. Manyezit, jips ve kireççe zengin silikat taşlar üzerinde de gelişebilmektedirler. Kurak ve nemli iklimlerde teşekkül edebilirler. A1 katmanı genellikle kireçlidir.

A1 katmanı organik madde miktarına göre koyu siyahımsı renkten koyu gri, açık gri ve kahverengiye kadar değişir. A1 katmanının 3-5 cm. civarında olanlarına «Protorendzina», ekstrem derecede kurak şartlarda teşekkül eden ve kireççe çok zengin olanlarına «Xero-rendzina», mermer vs. gibi saf kalker dışında diğer ana kayalar üzerinde oluşanlara «Pararendzina», kalınca (15-35 cm.) bir Al katmanı, bunun altında Alca, onun da altında Cca katmanı ihtiva edenlerine «Mull Rendzinası», A-C arasında hafif bir B gelişimi ihtiva edenlerine de «Kahverengi Rendzina» denir. Çok taşlı/çakıllı olanlarına (%75) «Litosolik Rendzina» denir.

Bunlar rendzinanın alt tipleri ve varyetelerdir.


5 — Vertisol (Grumusol) Topraklar

Özellikle nisbeten geniş sahalar halinde Trakya’da ve Doğu, Kuzey-Doğu Anadolunun yüksek yaylalarında, lokal olarak da hemen birçok yerde görülen, ana materyalden ileri gelen kilin özelliğine (montmorillonit) bağlı olarak fazla şişme kabiliyetine sahip A-C horizon sıralı, killi ve çok ağır bir toprak tipidir. Kırmızı ve boz-siyah renklerde olurlar. Kurak ve yağışlı devrelerin birbirini takip ettiği iklim şartlarında oluşmaktadırlar. Ana materyale bağlı olarak bir oluşum da bahis konusudur. Kurak devrede en az 1,5 cm. genişliğinde, 50 cm. derinliğinde çatlaklar meydana getirirler. Bu çatlaklar etraftan dökülen toprak parçacıklarıyla kısmen dolduğundan, yağışlı devrede ıslanınca şişme neticesi hacim genişlemesi olur ve bu çatlakların teşkil ettiği parça yahut bloklar kabarmaya başlar. Böylece «gılgai» denen ve bu tip topraklar için bir teşhis anahtarı vazifesi görür. Kuraklığın hakim olduğu şartlarda genellikle C'ye doğru konkresyonlar halinde bir kireç birikimi görülür.



6 — Esmer Orman Toprağı

Orman rejyonlarının en yaygın toprak tiplerinden biridir. A-(B)-C horizonlu topraklardır. Bu horizonlar arasında sınırlar keskin değildir. Her ne kadar (B) de kil, seskioksitler veya hidroksitler - Fe (OH) 3 - birikmesi ve buna bağlı olarak bir sarımtırak kırmızı kahverengi renk hakimiyeti görülürse de, bu durumlar diğer katmanlarda da (A ve C) gözlenebildiğinden geçiş keskin değildir. Kireçli ana materyaller üzerinde oluştuğu zaman -Kireçli Esmer Orman Toprağı-, asit tabiatta ana kayalar üzerinde oluştuğu zaman eğer sığ ve gelişme de zayıf ise «Besin Maddelerince Fakir Esmer Orman Toprağı», bozuk kayalar üzerinde geliştiği ve nisbeten derin olduğu zaman «Besin Maddelerince Zengin Esmer Orman Toprağı» diye adlandırılır.

Bazı nisbeten serin ve yağışlı yetişme muhitlerinde bu esmer orman toprakları hemen yıkanarak A1 katmanından sonra bir A2 (Ae1 de demir) katmanı gelişebilirki buna «Podsolümsü Esmer Orman Toprağı» denir ve A2'deki yıkanma, (B) deki birikme derecesine göre «Solgun Esmer Orman Toprağı» ve «Boz Esmer Toprağı» diye iki alt tipe ayrılabilirler.



7 — Kızıl Topraklar (Terra Rossalar) = Kırmızı Akdeniz Toprakları

A-(B)-C katman sırasına sahip topraklardır. Uzun ve sıcak yaz kuraklığının hüküm sürdüğü Akdeniz bölgelerinde özellikle mermer ve benzeri saf ve sert kalker kayaları üzerinde oluşan genellikle ince ve zayıf gelişmiş bir A1 katmanı bunun altında orta derinlikte! çinko kırmızısı renginde, kil nisbetlerince zengin (kil. killi balçık, balçık tekstüründe), kireci yıkanmış bir (B) katmanı bu toprak tipi için karakteristiktir. (B) katmanı çok defa C’ye geçişte kalker çatlakları arasına cepler halinde girerek kesiklikler yapar.

Bu tip topraklara oluşumlarına imkân veren Akdeniz iklim rejyonu dışında İç Anadolu, Karadeniz yahut Doğu Anadolu gibi bölgelerde de rastlanabilmektedir. Bu durumda bu toprakları daha eski jeolojik devirlerde oluşmuş -Fosil- topraklar olarak mütalâa etmek yerinde olur. 




8 — Terra Fusca (Kireç taşı kahverengi balçığı)

Aynı terra rossalar gibi A-(B)-C katman sırasına sahip ve genel morfolojisi itibariyle, renk hariç, terra rossalara benzerler. Bunlarda sert ve oldukça saf kalkerler üzerinde oluşurlar. Renkleri açık sarıdan kahverengine, kırmızımsı kahverengi ve esmere kadar değişir. Fakat genellikle açık sarıdan kahverengiye kadar olan renkler bu toprak tipi için karakteristiktir.

Nemli ve kurak bölgelerde oluşan iki alt tipi vardır. Yağışlı bölgelerde daha çok sarı rengin hakim olduğu “tipik Terra fusca”kurak bölgelerde “olgun Terra fusca” gelişmektedir.





9 — Kırmızı Balçık (Rotlehm) Topraklar

Silikat taşları üzerinde meydana gelen ve dolayısiyle silis bakımından rengin koyu kahverengimsi kırmızıdan, sarımsı kırmızı ve kan kırmızısı (buna olgunlaşmış Kırmızı Balçık denir) renge kadar değişen renklerde, genellikle ağır bünyede fakat geçirgenlikleri nisbeten iyi topraklardır. Tropik ve subtropik iklim şartlarında oluşurlar. Halihazır iklim şartları bu oluşuma imkân vermeyecek gibi ise, eski jeolojik devirlerde oluştuğuna (fosil) hükmedilebilir. Bir esmer orman toprağı katman sınırına sahiptir (A-(B)-C şeklinde). Balçık tabiatındaki depolardan da oluşabilirler.

10 — Podsol Topraklar

Profil gövdesinde katmanlaşmayı en belirgin bir şekilde akset­tirmesi nedeniyle klimatik toprakların en tipiklerinden biri olarak kabul edilir 

Keskin A-B-C katmanlarına sahip topraklardır, özellikle serin ve ıslak yetişme muhiti şartlarında, asit tabiattaki ana kayalar üzerinde oluşurlar. Kuvvetli vejetasyon (ham humus teşekkülü), asit kayaçlar ve hafif bünyeler podsolleşmeyi kolaylaştırırlar.

Aoo ve Ao katmanları (yaprak, çürüntü ve humus tabakaları) oldukça kalın bir tabaka halinde mineral toprak üzerinde yatarlar. Bunun altında esmer koyu esmer renkte bir Al katmanı, bunun altında soluk beyaz renkte tipik A2 yıkanma katmanı, bunun da altında sırası ile humus ve demirin (seski oksitlerin) çöktüğü B1, B2 katmanları yer alır.

Tipik podsollere Türkiye'de pek rastlanmamaktadır. Ancak nisbeten hümid şartlara sahip birçok orman mıntıklarımızda esmer orman topraklarında podsolleşme başlangıç halinde görülebilmekte, bu şekilde «Solgun» ve «Boz Esmer» alt tiplerinde «Podsolümsü Esmer Orman Topraklarına rastlanmaktadır.

11 — Gley Toprakları:

Yüksek taban suyu etkisinde kalan ve taban suyunun alçalıp yükselmesi ile oksido-redüksiyona maruz kalan bu durumu gri, boz yeşil, mavimtrak redüksiyon) ve sarı kırmızı-kahverengi (oksidasyon) renklerle lekeler halinde veya profile hakim genel renk şeklinde aksettiren bozuk drenajlı topraklardır.

A-Go-Gr katman sırasına sahiptir. Go, oksidasyonun, Gr redüksiyonun hakim olduğu katmanları ifade ederler. Eğer A1 katmanı 50-60 cm. gibi hayli derin ise bunada “Humik Gley=Anmooré denir.







12 — Pseudogley Toprakları :

Genellikle ağır bünyeli veya alt yapıları geçirimsiz veya güç geçirim şartları haiz toprakların yağmur suları veya durgun su sebebiyle periyodik olarak ıslaklık ve kuraklığa maruz kalması neticesi toprak yüzünden itibaren derinlere doğru grimsi beyaz renkte leke ve şeritlerin teşekkül ettiği bir toprak tipidir. Diğer toprak tipleri bu etki altında «Pseudogley» e dönüşebilmektedir. A. g, C veya A. g, B katman sırasına sahiptir.

Esmer Orman Toprağı A-(B) g veya Cg şeklinde Pseudogleyli Esmer Orman Toprağına, keza «Solgun Esmer Orman Toprakları» «Boz Esmer Orman Toprakları» ve Podsoller de A1, A2g, Bs, tg veya Cg şeklinde «Pseudogleyli« alt tiplerine dönüşebilirler.

Pseudogleyleşme A katmanına kadar çıkıyor ise, ki bu durumda ıslak şartlar yılın büyük bir kısmında Al katmanını da etkilemektedir, buna «Stagnogley» denir.

13 — Alüvyal Topraklar

Akarsuların taşıyarak getirdiği materyallerden oluşan genç ve «azonal» karekterde topraklardır. Pedogenetik katman gelişimi görülmez. Ancak nisbeten eski alüvyonlarda belirgin bir A katmanı gözlenebilir. Katmanlaşma esas itibariyle değişik tabiattaki materyallerin farklı zamanlarda yığılmasına ve dolayısıyle renk, tekstür, taşlılık vs. fiziksel farklılıklara inhisar eder. Bunun için üstteki A katmanından sonraki katmanlar C1, C2 vs, şeklinde ifadelendirilir. Dağlık arazilerde vadi tabanlarında ve birikinti konilerinde görülürler.

14 — Regosol'ler


Kumullarda olduğu gibi kum ve benzeri bağsız, uçucu materyalden oluşmuş, belirli bir katmanlaşma vs. göstermiyen genç ve yine «azonal» karekterde topraklardır. Bu özellikteki profil gövdesi en az 75- 100 cm. kalınlığında olmalıdır.

15 — Litosol (İskelet) Toprakları

Bunlarda genç ve «azonal» karekterdeki topraklardır. Toprağın taş muhtevası % 75'den fazla ise «Litosol = İskelet» toprak olarak isimlendirilir. Dağlık ve özellikle karstik bölgelerde biraz da erozyon neticesi olarak fazla yaygındır. Eğer Terra Rossa mıntıkasında ise «Litosolik Terra Rosa», Rendzina mıntıkalarında ise “Litosolik Rendzina” tarif edilirler.

Toprak tipleri konusuna girilirken genç topraklardan-olgun topraklara doğru bir sıra takip edileceği belirtilmiştir. Özellikle bu son üç toprak tipi «genç» olmalarına rağmen en sonda zikredilmişlerdir. Bunun nedeni, bu tip toprakların pedogenetiği pek aksettirmemeleri, diğerlerinde olduğu gibi belirli anataşı, iklim vs. ye bağlı olmayışlarıdır.

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.