2.02.2017

ANA ARININ ÇİFTLEŞMESİ

Global Bilgiler  /  at  14:17  /  No comments

Ana arı yetiştirmede ilk amaç, iri ve tam gelişmiş, kusursuz görünümlü ana arılar elde etmektir. Ancak, en iyi ana arılar elde edilmiş olsa bile, çiftleşinceye ve spermatekalarını dolduruncaya kadar bu ana arıların koloni için hiçbir değeri yoktur. Arıcının elde ettiği ana arıların en iyi şekilde çiftleşmelerini sağlamaları gerekir.
Çiftleşmemiş ana arılar 7-10 veya daha fazla erkek arıyla çiftleşirler. Bu nedenle bakire ana arıların bulunduğu alanda bol miktarda cinsi olgunluğa gelmiş uygun erkek arı bulunması büyük önem taşır. Ana ve erkek arılar çiftleşme uçuşunda birkaç kilometre uza ğa uçabilirler. Çiftleşme alanında cinsi olgunluğa gelmiş uçan erkek arı miktarı yetersiz ise ana arı çok uzağa uçacağından kovana geri dönemeyebilir. Çevredeki kolonilerin erkek arılarının oluşturdukları toplanma alanları, ana arıların yollarını bulmalarını sağlar. Bu alanlar çiftleştirme kovanlarının bulunduğu alana yakın veya uzak olabilirler. Bunun için erkek arı yetiştirici kolonilerin, çiftleştirme kovanlarının bulunduğu alanın yakınına yerleştirilmesinin faydası vardır. Diğer taraftan, çiftleşme arılığından gelen erkek ar ılar, diğer erkek arılar gibi toplanma alanında bir araya gelirler. Bu durum çiftleştirme arılığının bulunduğu 3-5 km yarıçap içinde bulunan uzak arılıklarda yeterli erkek arı üreten kolonilerin bulundurulmasının önemini ortaya koymaktadır. Ana arı yetiştiricileri için bol miktarda cinsi olgunluğa gelmiş erkek arı bulundurulması, bal üreticileri için gerekli olan, bal akımı kadar önemlidir. Sadece birkaç yüz ana arı yetiştirileceği zaman, erkek arıların genetik karakterleri problem oluştursa da, ana arıların döllenmesi için yeterli erkek arının bulundurulması çok seyrek problem oluşturur.
Binlerce ana arı yetiştirileceği zaman tek bir öğleden sonra yüzlerce ana arı çiftleşmek için yarışacaktır. Böyle durumlarda esas mesele olgun erkek arı desteğinin sürekliliğinin sağlanmasıdır.  
Bol miktarda ana arının çiftleşmesini sağlamanın en emin yolu, erkek arı yetiştiren seçilmiş kolonilere erkek arı gözü içeren petek yerleştirmektir. Bu sistemli bir şekilde yapılır ve ilk olgun erkek arılara gereksinim olacak tarihten 35-40 gün önce bu uygulamaya başlanır. Erkek arı yetiştiren koloniler kuvvetli olmalı ve nektar, polen bulunmadığı müddetçe beslenmelidirler.
Erkek arı olarak gelişecek yumurta göze konulduktan 24 gün sonra gözden çıkar. İşçi arılar tarafından özel bakım ve besleme yapılırsa 10 gün sonra cinsi olgunluğa erişirler. Ana arı, erkek arı içeren peteklere birkaç gün ara ile yumurta bırakır ve erkek arılar zaman aralıklarıyla gözden çıkarak olgunlaşırlar. İlkbaharda tamamen dolu olan bir erkek arı pete ğinden yaklaşık 3000 erkek arı çıkar. Ana arılar 7-10 veya daha fazla erkek arıyla çiftleşirler.
Bir erkek arı peteğinden çıkan erkek arı 200 anayı döllemeye yeterli olacağı hesap edilir. İlk gözden çıkıp cinsi olgunluğa erişen erkek arılardan sonra diğer erkek arı grupları da aynı şekilde  birbirini izleyen aralıklarla cinsi olgunluğa erişirler.
Ticari ana arı yetiştiriciliğinde çiftleştirme kovanları, olgun ana arı yüksükleri verilerek iki haftalık periyotlarla günlük gruplar şeklinde düzenlenirler. Bir erkek arı yetiştiren koloni, her 200 kovancık grubu için verilir. Her erkek arı yetiştirici koloniye çiftleşmeye başlamadan 35-40 gün önce, erkek arı gözü içeren birer çerçeve verilir. İki hafta sonra, ilk analar çıktıktan ve kovancıklara yeniden yüksükler verildikten sonra kovancıklardaki ikinci ana grubunun çiftleşmesi için erkek arı yetiştiren kolonilere birer erkek arı gözü içeren çerçeve daha verilir. Veya başka erkek arı kolonileri teşkil edilerek koloni sayısı iki katına çıkarılır.
İkinci erkek arı çerçevesi verilen kolonilerde erkek arı miktarı aşırı çoğalacağından, erkek arıların gelişip olgunlaşmaları istenilen şekilde olmaz. Bunun için en iyisi yeni erkek arı üreten kolonilerin oluşturulmasıdır.
 1. Çiftleşme
Koloninin sürekliliğinin sağlanması ancak sağlıklı ve yeterli bir çiftleşme yapan ana ar ının kolonide bulundurulmasıyla mümkündür. Bu sebepten gözden yeni çıkan ana arı 5-6 gün içerisinde cinsel olgunluğa erişir. Bu zaman içerisinde üçüncü ve beşinci günler arasında 2-5 dakika süren çevreyi tanıma uçuşu yaparlar. Çiftleşmemiş ana arı yaklaşık 7 gün yaşlı olduğu zaman hava sıcaklığının 16-20°C olduğu sakin, rüzgarsız ve güneşli bir günde genelde saat 14:00-16:00 saatleri arasında çiftleşme uçuşuna çıkar. Ana arı birkaç erkek arıyla çiftleşebildiği gibi maksimum 20 erkek arı ile çiftleşebilmektedir. Ancak genelde ortalama 7-10 erkek arıyla çiftleşmektedir. Uçuş esnasında yetersiz ve birkaç erkekle çiftleşmişse aynı gün başka bir çiftleşme uçuşu yapabilir veya gelecek günlerde yeniden çiftleşme uçuşuna çıkabilirler. Çiftleşme uçuşu süresi ortalama 25 dakikadır. Birinci çiftleşme uçuşu ile ikinci çiftleşme uçuşu arasında geçen süre 19-120 dakikadır. Aynı günde gerçekleşen iki çiftleşme uçuşu arasındaki süre arttıkça ikinci uçuş süresi kısalmakta ve ana arının çiftleşme etkinliği azalmaktadır.
Ana arıların çiftleşme olayı havada gerçekleşmektedir. Günümüze kadar pek çok bilim adamı tarafından yerde veya kavanoz gibi kontrollü koşullarda yapılan çiftleştirme çalışmalarını tümü sonuçsuz kalmıştır. Erkek arı toplanma alanları her yıl yerleri değişmeden sabit kalmaktadır. Çapı 30-200 m arasında değişmektedir. Bu alan erkek arıları cezbetme özelliğine sahiptir. Toplanma alanına gelen erkek arılar bütün yönlerden gelirler. Toplanma alanı çevresindeki bütün arılıklardan gelen erkek arılar burada toplanırlar. Erkeklerin geldiği uzaklık bazen 5 km.yi de geçmektedir. Ayrıca çiftleşme 10-15 m yukarıda yapılmaktadır. Bunun için 260-520 km 60 2’ lik bir alandaki farklı arılıklardan gelen erkek arılar önemli bir genetik değişkenlik sağlarlar.
Çiftleşmek amacıyla kovandan çıkan ana arı her yöreye özgü olan bu erkek arı toplanma alanlarının bulunduğu yere doğru uçar.
Bu sırada yaymış olduğu feromonlar erkek arı tarafından algılanır ve bir müddet takip başlar. Daha sonra erkek arılardan dayanıklı olanlar ile ana arının çiftleşme olayı başlar. Çiftleşecek olan erkek arı ayakları ile ana arıya tutunur. Bu esnada ana arı erkek arıya yardımcı olmak için bursa copulatrixini açar ve valvula vaginalisi  aşağıya doğru çeker.
Erkek arıda hemolymph ve hava keselerinin basıncı ile tüm karın kaslarının birlikte hareketi sonucu eversiyon oluşur. Bu sırada ventral karın duvarı dışarı doğru yönelir ve endophallusun ağzı genişler. Endophallusun sıkılması ile penisin boynuza benzeyen çıkıntılarına kadar uzanan bölümü dışarı çıkar. Bu aşamada eversiyon bir müddet durur. Bundan sonra penis yumrusu vestibulum içerisinde ilerlemeye devam eder. Basıncın artırılması ile endophallus bütünü ile dışarı çıkar ve semen boşaltılabilir. Eversiyonun sonuna doğru penis yumrusu da bütünü ile dışarı çıkar ve bu organda oluşan kırılma penisin kopmasına neden olur. Ejekülasyon, seminal vesicle ve glandula mukozanın peristaltik kasılmaları sonucunda içerdiklerini dışarı atmaları ile gerçekleşir. Semenin dolması nedeniyle eversiyon esnasında penis yumrusu şişer.
Ana arı ile çiftleşecek olan bir sonraki erkek arı, uçmakta olan ana arı üzerine çiftleşmek için çıktığında bir önceki erkek arının çiftleşme işaretinin müküsü hala akıcıdır. Erkek arı önceki erkek arının çiftleşme işaretini dışarı çıkarır ve kendisininkini bırakır. Ana arı son çiftleştiği erkek arını n çiftleşme işaretiyle birlikte kovana döner.

Çiftleşmeler sonunda ana yumurta kanalından yan yumurta kanallarına itilen semen her iki yan yumurta kanalını doldurmaktadır. Ancak yan yumurta kanallarının her biri aynı hacimde semenle dolu olmayabilir. Yan yumurta kanalları semen için uygun bir depolama birimi olmadığından yaklaşık 24 saat içinde semen, spermatekaya doğdu hareket etmektedir. Bu olayda çiftleşme uçuşundan dönmüş olan ana arının bir takım hareketlerle semeni spermatekaya doğru hareket ettirmesinin önemli payı vardır. Ayrıca semenin spermatekaya iletilmesinde spermatozoanın da katkısı bulunmaktadır.
Çiftleşme esnasında yumurta kanallarında ekstrem koşullarda 28.234 mm3  kadar semen birikimi olmasına karşın ortalama olarak 11.579 mm3  olmaktadır. 1 erkek arı 1.5 mm  semen
üretmekte ve bu semen içerisinde ise 11 milyon adet spermatozoa bulunmaktadır. Etkin bir çiftleşme sonucunda da elde edilen 8090 milyon spermatozoadan ancak 5 milyonu spermatekaya ulaşmaktadır.
Spermatekaya ulaşan spermatozoalar ise yaklaşık5 yıl kadar dölleme yeteneğini korumaktadırlar.Spermatozoa baş ve kuyruk kısmından oluşmakta, 0.25 cm uzunluğunda, koyu krem renkli ve viskozitesi yüksek olan semen içerisinde yoğun bir şekilde bulunur. 1 mm3
 semen içerisinde 7.5-9.4 milyon spermatozoa bulunmaktadır. Ana arılar çiftleşmeyi takip eden 3-4 gün içinde yumurtlamaya başlarlar.
 Langsroth Kovanlarda Ana Arıların Çiftleştirilmesi
Kolonilerini analandırmak veya sayılarını çoğaltmak isteyen arıcılar, yeni bir ana arıya gereksinimi olan Langstroth kovandaki koloniye, olgun bir ana arı yüksüğü yerleştirerek çok sayıda uygun çiftleştirme yöntemleri bulabilirler.
Yeniden Ana Arılandırma
Koloninin anası yenilenecekse, ana arı koloniden çıkarılır, ertesi gün 10-11 günlük olgun bir ana arı yüksüğü peteğin kenar kısmına tutturulur. 14 gün sonunda yeni ana arı tam kapasite ile yumurtlamaya başlar. Çok sayıda koloniyi bal üretimi için kullanan arıcılar bal akımı pik yapmadan önce üstteki ballığın iki merkezi çerçevesinin üst çıtalar ı arasına olgun bir ana arı memesi yerleştirmek suretiyle yaşlı anayı değiştirirler.
 Çoğaltma veya Bölme
Kuvvetli ve düzenli kolonilerden alınacak iki çerçeve yaşlı yavrulu çerçeve ve üzerindeki arılar, iki çerçeve bal ile birlikte başka bir kovan gövdesine yerleştirilir. Gövdenin boş kısmı kabartılmış boş çerçevelerle tamamlanır. Ayrıca her koloniye 2-3 çerçeve arı verilir. Oluşturulan koloniler en az 4-5 km uzağa taşınırlar. Her koloniye bir ana arı yüksüğü verilir. Uçuş deliği 2.5 cm kadar daraltılır. Bu iş için üzeri ızgaralı telle kaplı bir sürgü kullanılır. İki hafta sonra koloniler yumurtlayan ana arıya sahip olurlar.
 Bölme Tahtası
Birkaç ana arıya gereksinimi olan arıcıların kullanımı için en emin ve ucuz yoldur. 2-3 kapalı yavrulu, 1-2 ballı petek üzerindeki arılarla birlikte anaç koloniden alınır. üzeri ince bir  örtü veya ince tahta ile örtülü anaç kovan gövdesi üzerine  yerleştirilir. Bir kenardan giriş için delik açılır. Anaç koloninin 23 peteği üzerindeki arılar hazırlanan bu bölmeye silkelenir. Birkaç saat sonra olgun ana arı yüksüğü bu bölmeye verilir. Bu sistemi uyguladıktan 14 gün sonra ana arı yumurtlamaya başlar.
Bu bölmeye ikinci bir yüksük verilebilir. Ayrıca şurupla besleme yapılmalıdır.
Ruşet Kovanlarda Çiftleştirme
3-5 çerçeveli çiftleştirme kovanları bu iş için idealdir. Zira bu kovanlardaki koloniler değişik iklim koşullarında gelişebilirler.
Kapalı yavrulu bir petek ve bir miktar arı, bir adet ballı petek ve bir boş petekle kovancık oluşturulur. Çiftleştirme arılığında öğleden sonra yerine yerleştirilir ve şurupla beslenirler. Olgun ana arı yüksüğü yavrulu peteğin taban kı smına yapıştırılır. Yetiştirilen bu ana arılar erken ilkbaharda olduğu gibi satılabilirler. Elde kalan kovancıkların ana arısı erken paket arıcılık için mükemmel bir şekilde kullanılabilirler. Ayrıca bu kovancıklar yeni kovancık oluşumu için bölünebilirler. Bu kovancıklar, yumurtlayan ana arıları alınmışsa bölme tahtalı besleyicilerde şurupla beslenmelidirler. Şurup yerine eğer arıcılık yapılan yöre nemli ise veya  su taşıyıcı arılar su taşıyorlarsa taban tahtasına şeker dökülebilir. Yumurtlayan ana arı çıkarıldığında, ana arısız veya zayıf kovancıklar, kuvvetli kovancıklardan arı ve yavrulu peteklerle yeniden düzenlenebilir. Kovancıklar yaz aylarında ana arı çiftleştirmek için kullanılmayacaksa standart çerçeveli kovancık işlemi ekonomik olmayabilir. Çünkü bebek kovancıktan daha fazla arıya gereksinim olmaktadır. Paket arıcılık için kolonilerden sık sık arı ve yavru alınır. Bu sebepten pek çok paket arı satıcısı, bebek çiftleştirme kovancıklarını tercih ederler.
Bununla birlikte birkaç yüz veya daha az koloniyle çalışan arıcılar standart çerçeveli kovanları gereksinimlerine daha uygun bulurlar.
Bu kovancıklar uzun müddet kullanılmayacaksa bal akımından önce birleştirilmeleri gerekmektedir.
 Bölünmüş Langstroth Kovan Gövdesi Kovancığı
En yaygın bölünmüş standart kovan gövdesi kovancığı, standart tam veya yarım gövdenin uzunluğuna 2, 3, 4'e bölünmüş olanıdır. Çaprazına 2 veya 4 bölüme bölünebilir. Ayrıca uzunluğuna ve çaprazına 4 bölüme ayrılmış olanı da yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Her bir bölmenin girişi gövdenin farklı yerinde olup her bir bölümün üzeri ince tahtayla örtülmelidir. Ayrıca her bir bölmeye bölme tahtalı besleyici veya kuru şeker konulmalıdır.
Standart boyutlu çerçeveli kovancıklar koloni çoğaltmak için bölündüğü gibi aynı yolla oluşturulurlar. Kovancığı oluşturan bölme tahtaları çıkarılarak koloniye bir ana arı bırakılırsa yeni bir kovan oluşturulabilir. Kovancık oluşturabilmek için yavrulu petek bulunamazsa küçük çerçeveli kovancıklar, düzenli kolonilerden elde edilen arılarla oluşturulabilirler. Bu arılar özel olarak yapı lmış kutuya silkelenirler. Kutunun altı tel elekle örtülerek havalandırılması sağlanmıştır. üst kısmı da kapak şeklinde tel elekle örtülmüştür. Kenarlarda ballı iki petek koymak için destek vardır. Arılar kenarlarda ve petekler üzerinde olup havalandırmayı engellemektedirler.
Arılar soğuk ve karanlık bir yere kullanılmadan birkaç saat önce bırakılırlar. 30:70 veya 40:60'lık şeker şurubu ile üzerlerine püskürtme yapılır. Kurulan çiftleştirme kovanlarında en az bir delik açılarak havalandırma sağlanmalıdır. Girişler kapatılmalıdır.
Besleyiciler şurupla doldurulur ve her bir kenarda 2 petek bulunur. Olgun ana arı yüksüğü dikkatli bir şekilde peteklerin birine yapıştırılır. arı kümesi kutusundan yeterli miktarda arı, kovancığın içine silkelenir. Arıların miktarı çiftleştirme kovancığının hacmine bağlıdır. Daha sonra petekler bir tarafa sıkıştırılır ve kovan kapatılır. Hazırlanan kovancık serin ve karanlık bir yerde 3 gün korunur. Sonra çiftleştirme arılığınagetirilerek giriş açılır. 
 Bebek Kovancık
Uzun zamandır en popüler çiftleştirme kovanı bebek kovancıktır. Çünkü kurulması için az arı ve besine gereksinim vardı r. Bireysel veya iki adedi bir arada kolay idare edilir.
Yumurtlayan ana arı çabuk bir şekilde bulunur. Pek çok ticari ana  arı yetiştiricisi için bebek kovancık en ekonomik olanıdır.
Bunların sıcak havalarda sürekliliğini sağlamak çok zordur. Pek çok yörede ana arılar ilkbahardan sonra yetiştirilecekse tercih edilmezler. Sıcaklık sorununun çözümü için ön taraftan 2.5-5 cm çapında delik açılabilir. Bebek kovancığın Yaz aylarında gölgelik bir yere yerleştirilmesi çok yararlıdır. Bebek kovancık, kuluçkasız küçük çerçeveli kovancıklar gibi aynı yolla kurulurlar.
Çiftleştirme sahasındaki ana arısız ve zayıf kovancıklar, kuvvetli kovancıklardan arı ve yavrularla desteklenmelidirler.
Çiftleşme Sahası ve Kayıtlar
Çiftleşme sahasının çevresi bakire ana arının çiftleşme başarısına etki etmektedir. Bir kısım ana arı yetiştiricileri kovancığa verdikleri yüksüklerin %95'inden çiftleşmiş ve yumurtlayan ana arılar elde ederken diğerlerinde bu oran %30 kadar düşüktür. Soğuk, yağmurlu veya rüzgarlı havalar çiftleşmenin gecikmesine ve yumurtlayan ana arı oranının düşmesine neden olur. Güneş altında kalan kovancıklarda da verim düşüklüğü olabilir. Kovancıklar gölgelik veya yarı gölgelik yerlerde tek veya küçük gruplar halinde koyulmalıdırlar.
Karıncalar ve diğer düşmanlardan korunmalı ve rüzgarlara maruz bırakılmamalı, uçuş sahası içinde su kaynağı bulundurulmalıdır.
Ticari ana arı yetiştiricileri gereksinimleri olduğu zaman paket arıcılık veya beysel satış için kullanılabilecek ana arı sayısı kadar kovancığı sistemli bir şekilde oluştururlar. Gereksinim duyulan ana arı kadar oluşturulan gruplar da çiftleşme sahası içerisinde gruplar halinde yerleştirilir ve kayıtları tutulur. Yüksük dağıtımının yapıldığı gün aşılama kayıtlarına not edilir.
Kovancığa bir yüksük verildiği zamanki tarih renkli kalemle yazılır. Yaklaşık 14 gün sonra çiftleşen ana arı alınır ve tarihin üzeri çizilir. Eğer kovancık ana arısız ise tarih daire içerisine alınır.
Ana arı var, fakat yumurtlamıyorsa tarih değiştirilmez. Bu tip kayı t tutma işlemi çok az zaman ve çaba ister. Kovancık iki kere gözden kaçmışsa yeniden kontrol edilebilir. Çünkü bu zamana kadar arılar yaşlanır ve bazen de yumurtlayan ana arı yaparlar.
Tarihler bakire ana arıların belirlenmesinde yardımcı olurlar. Bu  olay stok seleksiyonda ve ana arının verimini etkileyen istenmeyen özelliklerde veya hastalıklara duyarlılıkta önemlidir.
Arıcılar bazen kovancıkları için hazırlanmış kayıt sistemi tutarlar. Bunlar gerçekte kullanım amacına hizmet etmezler.
Çünkü ana arı yaklaşık 7 gün yaşlı olduğu zaman çiftleşecek ve 34 gün sonra yumurtlayacaktır.
Böylece arıcılar, kovancıklara yüksükler verildikten sonra ana arıları hasat edeceklerdir.
Çiftleşme uçuşlarını kötü hava koşulları engellemektedir.
Taşlar ve yapışkan kağıtlar da kovanları işaretlemek için kullanılabilir.
Kovancıklar üzerinde bulunma yerlerine göre belirleyici olabilirler.
Çiftleştirme İstasyonları
Bal arısı kolonilerinin ayrılmaz parçası olan ana arılar tamamen havada çiftleştiklerinden dolayı hangi erkek arıyla veya hangi ırkın erkek arısıyla çiftleştiğini saptamak oldukça güçtür.
Bu güçlük özellikle kaliteli ana arı yetiştirme veya ırklara dayalı araştırma çalışmaları yapılmak istendiği durumlarda karşımıza çıkmaktadır. Bu durumda araştırıcı veya üreticinin karşısına iki alternatif çıkmaktadır. Ya ana arı çiftleştirme istasyonları kuracak ya da yapay tohumlama yapacaktır.
Yapay tohumlamanın uzman ve teknik eleman gibi zorluklarının yanı nda yapay tohumlanan ana arıların doğal döllenenlere göre verimsiz olması kontrollü doğal çiftleşmeyi ön plana çıkarmaktadır. Bu sebepten ana arı çiftleştirme istasyonları, ana arıların kontrollü çiftleştirilmelerini sağlamak amacıyla, arılardan arındırılmış ve istenmeyen erkek arılara karşı oldukça  geniş bir alana yasa ve yönetmeliklerle korunma yasağı bulunmuş bölgelerdir. Bu bölgelerin sağlıklı bir işlev kazanabilmesi için de bazı kurallara uymak işin doğası açısından çok önemlidir.
Çiftleştirme istasyonu olarak kullanılabilecek yegane alanlar adalardır. Erkek arılar da kovanlarından 5 km kadar uzaklaşabilecekleri göz önüne alınarak kıyıdan en az 5 km uzaklıkta bulunan adaların seçilmesi yerindedir. Eğer istasyon ada olmayan yerlerde kurulacaksa en az 10 km yarıçaplı bir çember  içerisinde amaca uygun olmayan kolonilerin olmaması  gerekmektedir. Ayrıca etkin bir çiftleşme olabilmesi için ergin erkek arı sayısının da bölgede yeterli olması zorunludur. Yapılan çalışmalar sonucu sağlıklı çiftleşme olabilmesi için bir ana arı başına en az 50 adet erkek arı bulunması gerekmektedir.

Çiftleşecek sadece birkaç ana arı için bir istasyonda bir erkek arı kolonisi yeterli olmaktadır. Bir defada 50 adetten fazla çiftleşecek ana arısı olmayan istasyonlar için 4, 100-150 ana arısı çiftleşecek olanlar için 6, 400 ana arısı çiftleşecek olanlar için 10, 800 adetten fazla ana arısı çiftleşecek olan istasyonlar için 20 adet erkek arı kolonisi bulundurmak yeterlidir. Eğer bu durumlarda da çiftleşmemiş ana arı sayısında artış varsa ergin erkek arı sayısını artırmak için koloni sayısı artırılmalıdır.  

Share

0 yorum:

ZIRAI DON DOLU EROZYON ÇIĞ DÜŞMESİ SU TAŞKINLARI KURAKLIK HORTUMLAR SİS KUVVETLİ RÜZGAR VE FIRTINA ORMAN YANGINLARI HEYELAN SEL BASKINI YANARDAĞ PATLAMASI DEPREMLER TSUNAMİ TRUF MANTARI KUŞ CENNETİ NEMRUT KRATER GÖLÜ COMBATING DESERTIFICATION

Copyright © 2013 Global Bilgiler. WP Theme-junkie converted by Bloggertheme9
Blogger templates. Proudly Powered by Blogger.